Slaapapneu herkennen begint bij de signalen. U leest welke klachten bij obstructieve slaapapneu passen, wie een verhoogd risico loopt en hoe de route naar de diagnose verloopt volgens de richtlijnen.
Wat is obstructieve slaapapneu?
Obstructieve slaapapneu (OSA) is een slaapgebonden ademhalingsstoornis waarbij de bovenste luchtweg tijdens de slaap herhaaldelijk geheel of gedeeltelijk dichtvalt. Dat leidt tot ademstops of verminderde ademhaling, soms tot dalingen van het zuurstofgehalte, en meestal tot korte ontwaakreacties (arousals). De patiënt merkt dat zelf vaak niet, en OSA blijft daardoor regelmatig lang onopgemerkt. Objectief slaaponderzoek is nodig om de diagnose te stellen.
Slaapapneu herkennen: de signalen
OSA uit zich zowel ’s nachts als overdag. Veelvoorkomende nachtelijke signalen zijn:
- luid en onregelmatig snurken, vaak onderbroken door stiltes;
- door de bedpartner waargenomen adempauzes;
- naar adem happen of wakker schrikken met een benauwd gevoel;
- onrustige slaap en vaak plassen ’s nachts.
Overdag passen onder meer de volgende klachten bij OSA:
- overmatige slaperigheid, ook in situaties waarin dat niet past;
- ochtendhoofdpijn en een droge mond bij het ontwaken;
- concentratie- en geheugenproblemen, prikkelbaarheid of een sombere stemming;
- vermoeidheid die niet verdwijnt na een voldoende lange nacht.
Niet iedereen met OSA snurkt nadrukkelijk, en niet iedere snurker heeft OSA. Bij vrouwen en ouderen is het beeld vaker atypisch, bijvoorbeeld met vermoeidheid, slecht slapen of stemmingsklachten in plaats van uitgesproken slaperigheid. Dit maakt het herkennen lastiger.
Wie loopt een verhoogd risico?
Factoren die de kans op OSA verhogen zijn onder meer overgewicht, een grotere halsomvang, mannelijk geslacht, het ouder worden (bij vrouwen vooral na de overgang), anatomische kenmerken van keel en kaak, en het gebruik van alcohol of kalmerende middelen. OSA komt vaker voor bij mensen met hypertensie, boezemfibrilleren of hartfalen. Een risicoprofiel is een reden om alert te zijn op klachten. De Nederlandse richtlijn (NVALT en NVKNO, 2018) doet geen aanbeveling om volwassenen zonder klachten op OSA te screenen, omdat nog niet duidelijk is of opsporing en behandeling in die groep de uitkomsten verbeteren. Aanleiding voor diagnostiek zijn klachten en kenmerken die bij OSA passen.
Waarom het ertoe doet
Onbehandelde OSA kan de kwaliteit van leven verminderen. Overmatige slaperigheid hangt samen met een hoger risico op verkeers- en arbeidsongevallen. Ook worden OSA en hypertensie, ritmestoornissen en hart- en vaatziekten in verband gebracht; of behandeling van OSA het risico op hart- en vaatziekten vermindert, is niet aangetoond (zie het artikel over slaapapneu en hart- en vaatziekten). Behandeling kan wel klachten als slaperigheid verminderen.
De route naar diagnose
Aan het begin staat de anamnese: klachten, slaapgewoonten, medicatie en comorbiditeit. Vragenlijsten zoals de Epworth Sleepiness Scale (ESS, mate van slaperigheid) en STOP-Bang (risicofactoren) kunnen daarbij helpen. De American Academy of Sleep Medicine (AASM) raadt in haar richtlijn voor diagnostiek bij volwassenen (2017) echter af om vragenlijsten of voorspellingsmodellen zonder slaaponderzoek te gebruiken voor de diagnose.
De Nederlandse richtlijn spreekt van een hoge verdenking op OSA wanneer meerdere typische klachten samen voorkomen, zoals snurken, waargenomen ademstops en overmatige slaperigheid. Voor de diagnose zijn twee onderzoeksvormen mogelijk:
- Thuisonderzoek: een ademhalingspolygrafie of een andere HSAT (home sleep apnea test). De richtlijnen beschrijven dit als mogelijkheid bij volwassenen met een hoge verdenking en zonder significante comorbiditeit.
- Polysomnografie (PSG): in het slaaplab, met het volledige signaalpalet. Zij is aangewezen bij significante cardiorespiratoire ziekte, verdenking op centrale slaapapneu of andere slaapstoornissen, en bij een negatieve of niet-conclusieve thuismeting.
De uitkomst wordt uitgedrukt in de apneu-hypopneu-index (AHI): het aantal ademstops en verminderingen per uur slaap. Bij een thuisonderzoek zonder EEG heet dit de respiratory event index (REI). De arts beoordeelt de ernst aan de hand van de AHI of REI, de klachten en de comorbiditeit; de Nederlandse richtlijn adviseert de ernst niet op de AHI alleen te baseren.
Oplossingen van Compumedics voor het slaaponderzoek
VCM Medical vertegenwoordigt Compumedics in Nederland. Volgens de fabrikant bieden de volgende systemen een route voor het slaaponderzoek:
- Somfit en Somfit Pro: een sensor met een zelfklevende gelelektrode op het voorhoofd en een app. Somfit registreert onder meer EEG, saturatie, hartslag en perifere arteriële tonus. Somfit Pro voegt luchtstroom, thoraxinspanning en lichaamspositie toe.
- Falcon HST: een recorder voor thuismeting. De indicatie en patiëntgroep staan in de gebruiksaanwijzing van de fabrikant.
- Grael 4K met Profusion Sleep: voor de PSG in het slaaplab.
Hoe de gegevens worden opgeslagen en beoordeeld, hangt af van de gekozen oplossing.
Wat na de diagnose?
De behandeling hangt af van de ernst van de klachten, de comorbiditeit en de voorkeur van de patiënt. Genoemde opties zijn onder meer leefstijlmaatregelen, positietherapie, een mandibulair repositie-apparaat (MRA) en CPAP-therapie. In geselecteerde gevallen komen tongzenuwstimulatie of chirurgie in aanmerking. De behandelaar bepaalt samen met de patiënt welke route past.
Wilt u bespreken welke slaapdiagnostiek bij uw afdeling past? Neem dan contact met ons op.
Veelgestelde vragen
Is snurken hetzelfde als slaapapneu?
Nee. Snurken kan onschuldig zijn. Luid, onregelmatig snurken met waargenomen ademstops kan op OSA wijzen. Slaaponderzoek geeft uitsluitsel.
Kan een patiënt thuis worden getest?
Soms. De richtlijnen beschrijven thuisonderzoek voor volwassenen met een hoge verdenking op OSA en zonder significante comorbiditeit. De behandelaar beslist welk onderzoek past.
Wat als de thuismeting niet duidelijk is?
Dan adviseert de AASM een PSG in het slaaplab.
Meer bij VCM Medical
Bij VCM Medical: Slaapdiagnostiek bij VCM Medical · Over Compumedics.
Lees ook: Slaapapneu en hart- en vaatziekten: wat het verband wel en niet betekent · Slaaponderzoek thuis of in het lab? Een praktische gids.
Advies, demo of offerte aanvragen