Narcolepsie en de MSLT: wanneer de multiple sleep latency test wordt ingezet, hoe de test verloopt en hoe u de uitkomst leest naast de ICSD-3-criteria.
Wat is narcolepsie?
Narcolepsie is een chronische neurologische slaapstoornis. Het kernsymptoom is slaperigheid overdag met onbedwingbare slaapaanvallen, ondanks voldoende nachtrust. Daarnaast kunnen voorkomen:
- kataplexie: een plotseling verlies van spierspanning, meestal uitgelokt door emoties;
- slaapverlamming: kortdurend niet kunnen bewegen bij inslapen of ontwaken;
- hypnagoge hallucinaties: levendige beelden rond het inslapen;
- een verstoorde nachtslaap.
De aandoening begint vaak op jonge leeftijd. De International Classification of Sleep Disorders (ICSD-3; tekstherziening ICSD-3-TR, 2023) onderscheidt narcolepsie type 1 (met kataplexie of een lage hypocretine-1-concentratie in de liquor) en type 2 (zonder).
Klinisch beeld en objectief onderzoek
Slaperigheid overdag heeft veel oorzaken, zoals slaaptekort, slaapapneu en medicatie. De diagnose narcolepsie berust daarom op het klinische beeld in combinatie met objectief onderzoek: een nachtelijke polysomnografie (PSG) gevolgd door een multiple sleep latency test (MSLT) overdag. Volgens ICSD-3-TR geldt, naast slaperigheid gedurende ten minste drie maanden:
- Type 1: kataplexie én een van deze testuitkomsten: een MSLT met een gemiddelde inslaaplatentie van 8 minuten of korter en ten minste twee SOREMP’s; een SOREMP op de nacht-PSG (sinds de tekstherziening van 2023); of een hypocretine-1-concentratie in de liquor van 110 pg/ml of lager (of lager dan een derde van de gemiddelde waarde bij gezonde personen met dezelfde test).
- Type 2: een MSLT met een gemiddelde inslaaplatentie van 8 minuten of korter en ten minste twee SOREMP’s, zonder kataplexie. Hypocretine-1 is niet gemeten of hoger dan 110 pg/ml, en de klachten zijn niet beter te verklaren door onvoldoende slaap, slaapapneu, een vertraagde slaapfase, medicatie of onttrekking.
Een SOREMP (sleep-onset REM period) is REM-slaap binnen 15 minuten na het inslapen. Een SOREMP in de PSG van de voorafgaande nacht telt dus mee: bij type 1 volstaat zij samen met kataplexie, bij type 2 kan zij één SOREMP van de MSLT vervangen. De behandelaar weegt de uitkomst samen met het klinische beeld.
Stap 1: de nacht-PSG
De PSG de nacht voor de MSLT heeft twee doelen: andere slaapstoornissen opsporen, zoals slaapapneu, en vaststellen dat de patiënt voldoende heeft geslapen. Bij een korte voorafgaande nachtslaap (volgens gangbare protocollen minder dan zes uur) is de MSLT moeilijk te interpreteren. De PSG registreert onder meer EEG, oogbewegingen, kin- en been-EMG, hartritme, ademhaling en saturatie.
Stap 2: de MSLT
De MSLT vindt overdag plaats, in de uren na de PSG. De AASM heeft het MSLT-protocol in 2021 bijgewerkt. In de gangbare opzet:
- krijgt de patiënt vijf dutjes aan te bieden, met twee uur ertussen;
- begint het eerste dutje 1,5 tot 3 uur na het einde van de nachtregistratie;
- heeft de patiënt per dutje 20 minuten om in slaap te vallen, en wordt een dutje na inslapen nog 15 minuten voortgezet;
- worden per dutje de inslaaplatentie en het optreden van REM-slaap vastgelegd.
Een slaapdagboek of actigrafie in de weken ervoor, en afspraken over medicatie die de slaap of REM beïnvloedt, horen bij de voorbereiding. Welke medicatie wordt gestopt en wanneer, bepaalt de behandelaar. Houd er rekening mee dat meerdere SOREMP’s ook kunnen voorkomen bij slaapapneu, slaaptekort, nachtwerk of na het stoppen van REM-onderdrukkende medicatie. Een korte gemiddelde inslaaplatentie zonder twee SOREMP’s past bij andere vormen van hypersomnie, zoals idiopathische hypersomnie.
Apparatuur en software
Zowel de PSG als de MSLT vragen om een nauwkeurige registratie van EEG, EOG en EMG, omdat de slaapstadia en het optreden van REM daarop worden bepaald. Versie 3 van de AASM-manual (2023) bevat rapportageregels voor de MSLT en de maintenance of wakefulness test (MWT).
VCM Medical levert hiervoor de Compumedics Grael 4K (32 referentiële en 16 differentiële kanalen; 24-bit; tot 4.096 Hz) met Profusion Sleep. Volgens de fabrikant ondersteunt Profusion Sleep het scoren van de nacht-PSG en de MSLT in één softwareomgeving.
Veelgestelde vragen
Waarom een hele nacht én een test overdag?
De PSG sluit andere oorzaken uit en laat zien of de patiënt voldoende heeft geslapen. De MSLT meet overdag de slaperigheid en het optreden van REM-slaap bij het inslapen.
Wat betekent een korte inslaaplatentie?
Een gemiddelde inslaaplatentie van 8 minuten of korter wijst op verhoogde slaperigheid. Samen met ten minste twee SOREMP’s en het klinische beeld past dit bij narcolepsie.
Is het onderzoek belastend?
Het is niet-invasief. De patiënt draagt sensoren en probeert op vaste tijden te slapen. Het onderzoek beslaat een nacht en een dag.
Meer bij VCM Medical
Bij VCM Medical: Slaapdiagnostiek bij VCM Medical · Over Compumedics.
Lees ook: Insomnie: slapeloosheid begrijpen en de rol van slaapdiagnostiek · Wat is REM-slaap en waarom is die zo belangrijk?.
Advies, demo of offerte aanvragen