PLMD en het rustelozebenensyndroom (RLS): wat ze zijn, waarin ze verschillen en hoe u periodieke beenbewegingen in een slaaponderzoek vastlegt en scoort.
Het rustelozebenensyndroom (RLS)
Bij RLS ervaart de patiënt bewust een onaangename aandrang om de benen te bewegen, vaak met een kriebelend, trekkend of onrustig gevoel. De International RLS Study Group hanteert vijf kenmerken voor de diagnose:
- een aandrang om de benen te bewegen, meestal met onaangename gewaarwordingen;
- die begint of verergert in rust, bij zitten of liggen;
- die geheel of gedeeltelijk verbetert door beweging;
- die ’s avonds of ’s nachts erger is dan overdag;
- en die niet uitsluitend wordt verklaard door een andere aandoening of gedrag.
RLS is daarmee een klinische diagnose op basis van het verhaal van de patiënt. Omdat de klachten vooral ’s avonds optreden, bemoeilijken ze het inslapen en kunnen ze tot een slaaptekort leiden. Een laag ijzergehalte en bepaalde medicatie kunnen een rol spelen; de behandelaar beoordeelt dat.
Periodieke beenbewegingen: PLMS en PLMD
Periodieke beenbewegingen tijdens de slaap (periodic limb movements of sleep, PLMS) zijn herhaalde, stereotiepe bewegingen van de benen, vaak een buiging van enkel, knie of heup. De patiënt merkt ze meestal niet op; vaak is het de bedpartner of het slaaponderzoek die ze aan het licht brengt. PLMS komen ook voor bij mensen zonder klachten, vooral op oudere leeftijd.
De periodieke beenbewegingsstoornis (periodic limb movement disorder, PLMD) is iets anders dan het voorkomen van PLMS. Volgens de International Classification of Sleep Disorders (ICSD-3) gaat het om PLMS boven een drempel (een index van meer dan 15 per uur bij volwassenen en meer dan 5 per uur bij kinderen) die klinisch betekenisvolle slaapverstoring of functioneren overdag veroorzaken, en die niet beter te verklaren zijn door een andere slaapstoornis, aandoening, medicatie of middel. PLMD is dus een uitsluitingsdiagnose.
PLMD en rustelozebenensyndroom naast elkaar
- RLS treedt op in waak, in rust en vooral ’s avonds, wordt bewust ervaren en wordt klinisch vastgesteld aan de hand van de vijf kenmerken.
- PLMS en PLMD treden op tijdens de slaap, worden meestal niet bewust ervaren en worden vastgelegd met polysomnografie (PSG) met been-EMG.
- Samenhang: de meeste patiënten met RLS hebben ook PLMS, maar PLMS komen ook zonder RLS voor.
Periodieke beenbewegingen scoren
Voor het vastleggen van PLMS wordt een PSG gedaan met EMG van beide benen, meestal van de musculus tibialis anterior. De regels van de American Academy of Sleep Medicine (AASM) voor het scoren zijn in het kort:
- een beenbeweging duurt 0,5 tot 10 seconden en heeft een EMG-amplitude van ten minste 8 µV boven de rustwaarde;
- een PLMS-reeks bestaat uit ten minste vier opeenvolgende bewegingen, met 5 tot 90 seconden tussen het begin van de ene en het begin van de volgende;
- bewegingen vlak voor, tijdens of vlak na een ademhalingsgebeurtenis (binnen 0,5 seconde) telt u niet mee;
- bewegingen in waak tellen niet mee in de PLMS-index.
Versie 3 van de manual (2023) spreekt van ‘candidate leg movements’: een deel van de beweging moet in een slaapepoch vallen. Het aantal PLMS wordt uitgedrukt in een index per uur slaap, eventueel met het aantal dat samengaat met een arousal.
Wees voorzichtig met de interpretatie. De PLMS-index wisselt sterk van nacht tot nacht, en een verhoogde index zegt zonder klachten of verstoring van de slaap weinig. De arts beoordeelt de uitkomst samen met het klinische beeld.
Apparatuur en software
VCM Medical levert de Compumedics Grael 4K (32 referentiële en 16 differentiële kanalen; 24-bit; tot 4.096 Hz) met Profusion Sleep. Het been-EMG wordt tegelijk met EEG, EOG, ademhaling en saturatie vastgelegd, zodat de beoordelaar de beenbewegingen kan koppelen aan slaapstadia, arousals en ademhalingsgebeurtenissen. De gegevens worden in Profusion Sleep gescoord en gerapporteerd; de beoordelaar past de AASM-regels toe.
Veelgestelde vragen
Zijn RLS en PLMD hetzelfde?
Nee. RLS is een klacht die de patiënt bewust ervaart, vooral in rust en ’s avonds. PLMD betreft periodieke beenbewegingen tijdens de slaap met gevolgen voor de slaap of het functioneren. Ze komen vaak samen voor, maar zijn verschillende verschijnselen.
Hoe worden periodieke beenbewegingen gemeten?
Met een polysomnografie waarbij het EMG van de benen wordt geregistreerd, samen met het EEG en de overige signalen. De bewegingen worden gescoord en aan arousals gekoppeld.
Is een slaaponderzoek nodig voor de diagnose RLS?
Nee, RLS is een klinische diagnose. Een PSG kan zinvol zijn om periodieke beenbewegingen te kwantificeren, of om een andere slaapstoornis aan te tonen of uit te sluiten.
Meer bij VCM Medical
Bij VCM Medical: Slaapdiagnostiek bij VCM Medical · Over Compumedics.
Lees ook: Insomnie: slapeloosheid begrijpen en de rol van slaapdiagnostiek · Parasomnieën: slaapwandelen, nachtangst en de REM-slaapgedragsstoornis.
Advies, demo of offerte aanvragen