Parasomnieën: hoe ze worden ingedeeld, wanneer onderzoek nodig is en wat video-polysomnografie (video-PSG) toevoegt bij het onderscheid met nachtelijke epilepsie en bij de REM-slaapgedragsstoornis.
Wat zijn parasomnieën?
Parasomnieën zijn ongewenste bewegingen, gedragingen, emoties of waarnemingen tijdens het inslapen, de slaap of het ontwaken. De International Classification of Sleep Disorders (ICSD-3) deelt ze in naar het slaapstadium waarin ze optreden. Dat onderscheid is klinisch van belang, omdat de leeftijd, de oorzaak en de betekenis verschillen.
- Non-REM-parasomnieën ontstaan meestal uit diepe slaap (N3), vooral in het eerste deel van de nacht. Ze komen vooral bij kinderen voor en nemen vaak af met het ouder worden. De herinnering is meestal beperkt of afwezig.
- REM-parasomnieën ontstaan in REM-slaap, vooral in de tweede helft van de nacht. De REM-slaapgedragsstoornis komt vooral bij oudere volwassenen voor, met vaak een herinnering aan een droombeeld.
Non-REM-parasomnieën
Dit zijn arousalstoornissen: de slaper is gedeeltelijk wakker, maar niet bewust aanwezig. Voorbeelden:
- Slaapwandelen (somnambulisme): complexe handelingen, zoals rondlopen, zonder bewustzijn.
- Nachtangst (pavor nocturnus): een plotselinge episode van hevige angst met schreeuwen, zweten en een versnelde hartslag.
- Verwarde ontwaakreacties: episodes van desoriëntatie bij het ontwaken.
- Slaapgebonden eetstoornis: eten of drinken in de slaap, met beperkte of geen herinnering.
REM-parasomnieën
De belangrijkste is de REM-slaapgedragsstoornis (RBD). Normaal zijn de skeletspieren in REM-slaap vrijwel volledig verslapt (atonie). Bij RBD ontbreekt die verslapping, zodat de slaper zijn droom uitvoert, met bewegingen, slaan of uit bed vallen en soms letsel. De diagnose vraagt volgens ICSD-3 om een polysomnografie die REM-slaap zonder atonie laat zien. Een geïsoleerde RBD gaat bij een deel van de patiënten vooraf aan een alfa-synucleïnopathie, zoals de ziekte van Parkinson of Lewy-body-dementie. Verwijzing en follow-up zijn een zaak van de behandelaar. Andere REM-parasomnieën zijn de nachtmerriestoornis en recidiverende geïsoleerde slaapverlamming.
Wanneer is onderzoek nodig?
Veel parasomnieën bij kinderen zijn onschuldig en vragen geen uitgebreid onderzoek. Onderzoek kan zinvol zijn bij:
- frequente episodes of letsel;
- een atypische leeftijd van beginnen;
- twijfel of het om een parasomnie gaat en niet om bijvoorbeeld een nachtelijke epileptische aanval, die er van buitenaf op kan lijken.
De anamnese, ook van de bedpartner of ouders, staat voorop. Thuisvideo’s kunnen het gesprek ondersteunen.
De rol van video-PSG bij parasomnieën
Een polysomnografie met gesynchroniseerde video koppelt het gedrag aan het slaapstadium en aan het EEG. Daarvoor registreert u onder meer EEG, EOG, EMG van de kin en de benen, ademhaling, ECG en houding. Bij verdenking op epilepsie wordt vaak een uitgebreidere EEG-montage gebruikt; het protocol van het centrum bepaalt de montage. Het kin-EMG is bij RBD essentieel om de spierspanning in REM te beoordelen. De AASM-scoringsmanual bevat regels voor het scoren van REM-slaap zonder atonie. Versie 3 (2023) vraagt bovendien dat de video binnen één seconde met de PSG-data is gesynchroniseerd.
Een episode treedt niet elke nacht op. Een registratie zonder episode sluit een parasomnie dus niet uit.
Apparatuur en software
VCM Medical levert de Compumedics Grael 4K (32 referentiële en 16 differentiële kanalen; 24-bit; tot 4.096 Hz) met Profusion Sleep. Volgens de fabrikant ondersteunt Profusion Sleep gesynchroniseerde HD-video en audio, met ondersteuning voor twee HD-camera’s. De beoordelaar doorloopt de nacht, annoteert de gebeurtenissen en stelt het verslag op. Zo kan de beoordelaar vaststellen of de episode optrad uit diepe slaap of REM-slaap en of er epileptiforme activiteit was.
Veelgestelde vragen
Zijn parasomnieën gevaarlijk?
Veel parasomnieën bij kinderen zijn onschuldig en verdwijnen vanzelf. Aandacht is nodig bij letsel, hoge frequentie of beginnen op latere leeftijd, zoals bij de REM-slaapgedragsstoornis.
Hoe onderscheidt u een parasomnie van een nachtelijke epileptische aanval?
Met een video-PSG, waarin het gedrag wordt gekoppeld aan het slaapstadium en het EEG. De beoordeling is aan de behandelaar.
Waarom is het EMG zo belangrijk bij de REM-slaapgedragsstoornis?
Omdat RBD wordt gekenmerkt door het ontbreken van de normale spierverslapping in REM-slaap. Het EMG maakt dat objectief zichtbaar.
Meer bij VCM Medical
Bij VCM Medical: Slaapdiagnostiek bij VCM Medical · Over Compumedics.
Lees ook: Pediatrische polysomnografie: slaaponderzoek bij kinderen · PLMD en het rustelozebenensyndroom: onrustige benen, verstoorde slaap.
Advies, demo of offerte aanvragen