Obstructieve slaapapneu en hart- en vaatziekten komen vaak samen voor. U leest wat daarover bekend is, waar het bewijs voor behandeling beperkt is en wanneer slaaponderzoek bij een hartpatiënt in beeld komt.
Slaapapneu en hart- en vaatziekten
Obstructieve slaapapneu (OSA) is een slaapstoornis, maar de gevolgen spelen zich niet alleen ’s nachts af. OSA komt vaak voor bij patiënten met hart- en vaatziekten, en de wisselwerking tussen beide is een lopend onderwerp van onderzoek. Dit artikel geeft een overzicht voor cardiologen, huisartsen en slaapcentra: wat de aandoeningen met elkaar verbindt, wat de richtlijnen zeggen en waar de kennis nog onzeker is.
Wat gebeurt er bij slaapapneu?
Bij OSA valt de bovenste luchtweg tijdens de slaap herhaaldelijk dicht. Elke ademstop gaat gepaard met een daling van het zuurstofgehalte, een toename van de ademhalingsinspanning en meestal een korte ontwaakreactie (arousal). Dat kan zich tientallen tot honderden keren per nacht herhalen.
In onderzoek worden hiermee verschillende mechanismen in verband gebracht: activering van het sympathische zenuwstelsel, schommelingen in bloeddruk en hartfrequentie, sterk wisselende drukken in de borstkas, intermitterende hypoxie en gefragmenteerde slaap. Hoeveel elk mechanisme bijdraagt aan hart- en vaatziekten bij een individuele patiënt, is niet goed te zeggen.
Het verband met hart- en vaataandoeningen
Observationele studies beschrijven een samenhang tussen OSA en onder meer:
- hypertensie, vooral therapieresistente hypertensie;
- boezemfibrilleren en andere ritmestoornissen;
- hartfalen, waarbij zowel obstructieve als centrale slaapapneu voorkomt;
- coronaire hartziekte en beroerte.
Een samenhang is niet hetzelfde als een oorzaak. Overgewicht, leeftijd en andere risicofactoren zijn voor beide aandoeningen van belang, en het verband werkt in meerdere richtingen. Zo kan hartfalen zelf bijdragen aan slaapgebonden ademhalingsstoornissen.
Wat levert behandeling op?
Het bewijs dat behandeling van OSA hart- en vaatziekten voorkomt, is minder sterk dan de samenhang doet vermoeden:
- Bloeddruk: meta-analyses laten na CPAP-behandeling een bescheiden daling van de bloeddruk zien, in de orde van enkele mmHg. De zekerheid van dat bewijs is beperkt, en het effect verschilt per patiënt.
- Cardiovasculaire gebeurtenissen: in de SAVE-studie (2016) verminderde CPAP bij patiënten met matige tot ernstige OSA en bekende hart- of vaatziekte het aantal ernstige cardiovasculaire gebeurtenissen niet. Dit neemt niet weg dat CPAP klachten als slaperigheid kan verminderen.
- Boezemfibrilleren: of behandeling van OSA de kans op terugkeer van boezemfibrilleren verkleint, is niet duidelijk. De Europese richtlijn voor boezemfibrilleren (ESC, 2024) vermeldt dat behandeling van OSA als onderdeel van de aanpak van risicofactoren kan worden overwogen. Vragenlijsten alleen worden niet aanbevolen om OSA bij boezemfibrilleren op te sporen.
Centrale slaapapneu bij hartfalen
Bij hartfalen met verminderde ejectiefractie komt ook centrale slaapapneu met Cheyne-Stokes-ademhaling voor. In de SERVE-HF-studie (2015) ging adaptieve servoventilatie (ASV) bij patiënten met hartfalen met verminderde ejectiefractie en overwegend centrale slaapapneu gepaard met een hogere cardiovasculaire sterfte. De ESC-richtlijn hartfalen (2021) raadt ASV bij deze patiënten af. De AASM-richtlijn voor centrale slaapapneu (2025) beperkt het gebruik van ASV bij hartfalen met verminderde ejectiefractie tot ervaren centra met nauwe controle en follow-up. De behandelaar bepaalt de behandeling per patiënt. Het artikel over centrale en obstructieve slaapapneu gaat dieper in op het onderscheid.
Wanneer is slaaponderzoek aan de orde?
De Nederlandse richtlijn Obstructief slaapapneusyndroom bij volwassenen (NVALT en NVKNO, 2018) adviseert om bij patiënten met hart- en vaatziekten niet standaard slaaponderzoek uit te voeren en om patiënten zonder OSA-klachten in principe niet te behandelen. Aanleiding voor onderzoek zijn klachten en kenmerken die bij OSA passen, zoals snurken, waargenomen ademstops en overmatige slaperigheid overdag. Bij therapieresistente hypertensie of boezemfibrilleren met een voorgeschiedenis die past bij OSA is het denkbaar om OSA mee te nemen in de differentiële diagnose; de behandelaar weegt dat per patiënt.
Welk onderzoek past, hangt af van de patiënt:
- Bij een hoge verdenking op OSA zonder significante comorbiditeit is thuisonderzoek met ademhalingspolygrafie een mogelijkheid.
- Bij significante cardiorespiratoire ziekte, zoals hartfalen, of bij verdenking op centrale slaapapneu adviseert de AASM (2017) een polysomnografie (PSG) in plaats van een thuisonderzoek.
Onze oplossingen voor slaapdiagnostiek
VCM Medical vertegenwoordigt Compumedics in Nederland. Voor het slaapcentrum levert Compumedics de Grael 4K met Profusion Sleep. Voor thuisonderzoek zijn de Falcon HST en Somfit beschikbaar; welke oplossing bij welke patiëntgroep past, volgt uit de gebruiksaanwijzing van de fabrikant. Hoe gegevens worden opgeslagen en beoordeeld, hangt af van de gekozen oplossing; bij ziekenhuizen draait neXus 360 op een server in het eigen netwerk.
Wilt u de mogelijkheden voor slaapdiagnostiek bij hartpatiënten bespreken? Neem dan contact met ons op.
Veelgestelde vragen
Hoe belast slaapapneu het hart?
Elke ademstop gaat samen met een daling van het zuurstofgehalte, een ontwaakreactie en schommelingen in hartfrequentie en bloeddruk. Welke rol die mechanismen precies spelen bij hart- en vaatziekten, is niet volledig opgehelderd.
Welke hartaandoeningen hangen samen met slaapapneu?
Onder meer therapieresistente hypertensie, boezemfibrilleren, hartfalen, coronaire hartziekte en beroerte. Een samenhang bewijst geen oorzaak.
Voorkomt CPAP hart- en vaatziekten?
Dat is niet aangetoond. In de SAVE-studie (2016) verminderde CPAP het aantal ernstige cardiovasculaire gebeurtenissen niet. CPAP kan wel klachten verminderen en de bloeddruk beperkt verlagen.
Is een slaaponderzoek nodig bij een hartpatiënt?
Niet zonder klachten of kenmerken die bij OSA passen: de Nederlandse richtlijn adviseert geen standaard slaaponderzoek op grond van hart- en vaatziekten alleen. Bij klachten die op OSA wijzen, beslist de behandelaar welk onderzoek past.
Meer bij VCM Medical
Bij VCM Medical: Slaapdiagnostiek bij VCM Medical · Over Compumedics.
Lees ook: Slaapapneu herkennen: signalen, risico’s en de route naar diagnose · Centrale versus obstructieve slaapapneu: een belangrijk onderscheid.
Advies, demo of offerte aanvragen