Centrale versus obstructieve slaapapneu: hoe de twee vormen ontstaan, hoe u ze in een slaapregistratie van elkaar onderscheidt en waarom dat voor het vervolg uitmaakt.
Centrale versus obstructieve slaapapneu: twee mechanismen, dezelfde klachten
Slaapapneu is een herhaalde onderbreking van de ademhaling tijdens de slaap. Patiënten klagen over slecht slapen en slaperigheid overdag, maar er kunnen twee verschillende mechanismen achter zitten: een luchtweg die dichtvalt, of een ademhalingsprikkel die tijdelijk wegvalt.
Obstructieve slaapapneu (OSA) is de meest voorkomende vorm. De bovenste luchtweg valt tijdens de slaap geheel of gedeeltelijk dicht, terwijl borst en buik blijven bewegen. Dat kan leiden tot een daling van de zuurstofsaturatie en meestal tot een korte ontwaakreactie (arousal). Risicofactoren zijn onder meer overgewicht, de anatomie van keel en kaak, en rugligging.
Centrale slaapapneu (CSA) komt minder vaak voor. De hersenen geven tijdelijk geen ademprikkel, zodat de ademhalingsinspanning wegvalt en er geen lucht stroomt. De luchtweg hoeft daarbij niet dicht te zitten. CSA wordt beschreven bij onder meer:
- hartfalen, vaak met een Cheyne-Stokes-ademhalingspatroon (afwisselend toe- en afnemende ademhaling);
- neurologische aandoeningen;
- medicatie of middelen, zoals opioïden;
- verblijf op grote hoogte;
- het begin van een CPAP-behandeling (treatment-emergent central sleep apnea).
Het verschil in de registratie
Het kernverschil is of er tijdens de gebeurtenis ademhalingsinspanning is. Voor die beoordeling heeft u tegelijk een luchtstroomsignaal en een inspanningssignaal nodig. Volgens de scoringsregels van de American Academy of Sleep Medicine (AASM) voor apneus bij volwassenen daalt bij alle drie de vormen de luchtstroom ten minste 90% gedurende minstens 10 seconden. Het verschil zit in de inspanning:
- Obstructieve apneu: de ademhalingsinspanning blijft aanwezig tijdens de hele gebeurtenis.
- Centrale apneu: de ademhalingsinspanning ontbreekt tijdens de hele gebeurtenis.
- Gemengde apneu: de inspanning ontbreekt eerst en keert in het tweede deel van de gebeurtenis terug.
Voor hypopneus noemt de AASM aparte criteria om obstructief van centraal te onderscheiden, maar die indeling is in de scoringsregels optioneel. Voor Cheyne-Stokes-ademhaling gelden eigen criteria, met een cyclusduur van ten minste 40 seconden en een minimaal aantal centrale gebeurtenissen per uur.
Een kanttekening bij thuisregistraties: de AASM wijst in versie 3 van de scoringsmanual (2023) erop dat de centrale-apneu-index bij een thuisslaaponderzoek kan afwijken van die bij polysomnografie. De kwaliteit van het inspanningssignaal bepaalt hoe betrouwbaar het onderscheid is.
Waarom het onderscheid de behandeling bepaalt
Bij OSA richt de behandeling zich op de luchtweg. Volgens de Nederlandse richtlijn OSA bij volwassenen (NVALT en NVKNO, 2018) komen daarvoor onder meer CPAP, een mandibulair repositieapparaat, positietherapie en chirurgische opties in aanmerking, afhankelijk van de patiënt.
Bij CSA staat de onderliggende oorzaak voorop, bijvoorbeeld het optimaliseren van de behandeling van hartfalen of het aanpassen van opioïdgebruik. De AASM-richtlijn voor de behandeling van centrale slaapapneu bij volwassenen (2025) noemt als opties onder meer CPAP, bilevel-ondersteuning met back-upfrequentie, adaptieve servoventilatie (ASV), laagdoorstroomzuurstof, acetazolamide en stimulatie van de nervus phrenicus. Alle aanbevelingen zijn voorwaardelijk; het onderliggende bewijs is beperkt. Bij ASV bij hartfalen met verminderde ejectiefractie beperkt de richtlijn het gebruik tot ervaren centra met nauwe controle, mede door de SERVE-HF-studie (2015). De behandelaar beslist; dit artikel is geen behandeladvies.
OSA en CSA kunnen naast elkaar bestaan. Een verkeerde classificatie kan ertoe leiden dat een behandeling onvoldoende werkt.
Welk onderzoek past?
Voor het onderscheid heeft u meerdere signalen tegelijk nodig: luchtstroom, ademhalingsinspanning van borst en buik, saturatie en hartritme, en voor de slaapstadia en arousals EEG, EOG en EMG. De AASM-richtlijn voor diagnostiek bij volwassenen (2017) adviseert polysomnografie (PSG) in plaats van een thuisslaaponderzoek bij onder meer significante cardiorespiratoire ziekte, neuromusculaire aandoeningen, hypoventilatie en chronisch opioïdgebruik. De Nederlandse richtlijn adviseert bij verdenking op centrale slaapapneu laagdrempelig een PSG te overwegen, en doet dat ook bij hartfalen en chronisch boezemfibrilleren.
Voor de PSG levert VCM Medical de Compumedics Grael 4K met Profusion Sleep. Volgens de fabrikant registreert de Grael 4K naast EEG, EOG, EMG en ECG onder meer twee RIP-kanalen voor ademhalingsinspanning, druk, luchtstroom, positie, geluid en saturatie (32 referentiële en 16 differentiële kanalen; 24-bit; tot 4.096 Hz). Voor thuisonderzoek zijn de Falcon HST en Somfit beschikbaar; welke signalen een systeem vastlegt en voor welke patiëntgroep het bedoeld is, staat in de gebruiksaanwijzing van de fabrikant. Somfit is geen volledige polysomnografie.
Veelgestelde vragen
Kunnen centrale en obstructieve apneus bij dezelfde patiënt voorkomen?
Ja. Een volledige registratie laat zien in welke verhouding ze voorkomen, en die verhouding is van belang voor de behandelkeuze.
Waarom is CPAP niet voor elke vorm de vanzelfsprekende keuze?
Bij OSA houdt CPAP de luchtweg open. Bij CSA is het mechanisme anders. De AASM noemt CPAP in de richtlijn van 2025 voorwaardelijk als een van de opties, naast andere behandelingen. Volgens de Nederlandse richtlijn wordt auto-CPAP niet voorgeschreven bij OSA in combinatie met hartfalen of een centraal slaapapneusyndroom.
Hoe stelt u vast of een apneu centraal of obstructief is?
Door luchtstroom en ademhalingsinspanning tegelijk te registreren. Blijft de inspanning bestaan, dan is de apneu obstructief; ontbreekt die, dan is hij centraal.
Meer bij VCM Medical
Bij VCM Medical: Slaapdiagnostiek bij VCM Medical · Over Compumedics.
Lees ook: Slaapapneu en hart- en vaatziekten: wat het verband wel en niet betekent · Slaaponderzoek thuis of in het lab? Een praktische gids.
Advies, demo of offerte aanvragen