Een routine-EEG van twintig tot dertig minuten toont lang niet altijd epileptiforme afwijkingen, ook niet bij iemand met epilepsie. U leest hoe hyperventilatie, fotostimulatie en het slaapdeprivatie-EEG de kans op een informatieve registratie vergroten, waar de voorzichtigheid zit en wat dit van de apparatuur vraagt.
Waarom activeren?
Het EEG registreert de elektrische activiteit van de hersenen, maar tussen aanvallen door kan dat beeld normaal zijn. Epileptiforme afwijkingen treden onregelmatig op en kunnen in een korte registratie ontbreken. Een normaal EEG sluit epilepsie dus niet uit. Activatietechnieken proberen afwijkingen uit te lokken zonder dat een aanval hoeft te worden afgewacht. Ze worden volgens een vast protocol uitgevoerd, onder toezicht van de laborant, terwijl het EEG doorloopt.
Bij het routine-EEG horen hyperventilatie en intermitterende fotostimulatie tot de gangbare onderdelen, tenzij daar bij de patiënt een reden tegen is. Slaap of slaapdeprivatie wordt toegevoegd als een eerste registratie geen uitsluitsel geeft. De behandelend arts of klinisch neurofysioloog bepaalt per patiënt welke combinatie past.
Hyperventilatie
De patiënt ademt enkele minuten bewust diep en tamelijk snel. In de richtlijnen voor het routine-EEG wordt meestal een duur van drie tot vijf minuten genoemd, gevolgd door een registratieperiode erna. De koolzuurspiegel in het bloed daalt, de hersenvaten vernauwen en de prikkelbaarheid van de hersenschors verandert. Dat kan epileptiforme afwijkingen uitlokken, vooral bij absence-epilepsie, waar hyperventilatie typische piek-golfcomplexen van circa 3 Hz kan oproepen.
Hyperventilatie is niet bij iedereen geschikt. Als contra-indicaties worden in de literatuur onder meer een recente beroerte of hartinfarct, instabiele hart- of longziekte, sikkelcelziekte en moyamoya genoemd. Bij astma en andere aandoeningen wordt het voordeel tegen het risico afgewogen. De afdeling hanteert hiervoor een eigen protocol.
Fotostimulatie
Bij intermitterende fotostimulatie krijgt de patiënt ritmische lichtflitsen aangeboden met een stapsgewijs wisselende frequentie, met open en gesloten ogen. Bij sommige patiënten ontstaat daarbij een fotoparoxismale respons (PPR): epileptiforme afwijkingen die door de flitsen worden uitgelokt. Een PPR wijst op lichtgevoeligheid en komt vaker voor op jongere leeftijd. De flitsen worden bij het EEG gemarkeerd, zodat de respons aan de juiste frequentie is toe te wijzen.
De prikkel kan zelf een aanval uitlokken. Daarom wordt de patiënt of de verzorger vooraf geïnformeerd, stopt de laborant direct bij een respons of op verzoek, en heeft de afdeling een vast plan voor het geval er een aanval optreedt. Fotostimulatie volgt meestal pas enkele minuten na hyperventilatie.
Slaapdeprivatie-EEG
Bij een slaapdeprivatie-EEG wordt de patiënt gevraagd voorafgaand aan het onderzoek minder te slapen dan gebruikelijk, waarna de registratie ook de slaap omvat. Slaap, en het in slaap vallen en wakker worden, kunnen epileptiforme afwijkingen vaker zichtbaar maken dan een kort EEG in wakkere toestand. Het onderzoek wordt daarom vaak ingezet als een eerder routine-EEG niet conclusief was.
Het bewijs is niet eenduidig over wat het meeste bijdraagt: het slaaptekort zelf of de slaap. Een retrospectieve vergelijking uit 2025 (Journal of Integrative Neuroscience, Liverpool Hospital) vond bij 116 patiënten met beide onderzoeken een vergelijkbare opbrengst voor het routine-EEG en het slaapdeprivatie-EEG. De auteurs wijzen er zelf op dat de registratieduur verschilde en dat prospectief onderzoek nodig is. Hoe de slaapdeprivatie precies wordt uitgevoerd en wie ervoor in aanmerking komt, verschilt per afdeling. Slaaptekort kan bij mensen met epilepsie zelf een aanval uitlokken. De afdeling geeft de patiënt daarom duidelijke instructies vooraf.
Eisen aan de apparatuur
Voor activatie en slaapregistratie is een stabiele opname nodig, met een goede markering van hyperventilatie, flitsen en slaapfasen, en een opstelling waarin de patiënt rustig kan liggen. Voor EEG verkoopt VCM Medical de Okti van Compumedics. Volgens de fabrikant is dit een draadloze recorder met 24-bit conversie en een uitvoerfrequentie tot 4.096 Hz, beschikbaar met 32, 64 of 128 kanalen en geschikt voor kinderen en volwassenen. Doordat de recorder draadloos is, hoeft de patiënt tijdens het slaapdeprivatie-EEG niet aan een vast station gekoppeld te zijn. Voor langere registraties thuis kan de Okti met de ONsight-opstelling worden gebruikt.
In Profusion EEG beoordeelt en annoteert de beoordelaar de verschillende fasen van het onderzoek. Bij ziekenhuizen draait het databeheer op de neXus 360-server, die het ziekenhuis zelf host (on-premise).
Veelgestelde vragen
Waarom wordt bij sommige patiënten een slaapdeprivatie-EEG gedaan?
Als een eerste EEG niet conclusief is. Slaap en slaaptekort kunnen epileptiforme afwijkingen vaker zichtbaar maken. Het is geen garantie: een normaal geactiveerd EEG sluit epilepsie niet uit.
Zijn de activatietechnieken veilig?
Ze worden uitgevoerd volgens een protocol, met aandacht voor contra-indicaties en met een plan voor als een aanval optreedt. Hyperventilatie is niet bij iedereen geschikt, en lichtflitsen kunnen bij lichtgevoelige patiënten een aanval uitlokken. De afdeling bespreekt dit vooraf.
Lokken deze technieken altijd een afwijking uit?
Nee. Ze vergroten de kans dat afwijkingen zichtbaar worden, maar een normaal geactiveerd EEG sluit epilepsie niet uit. De uitslag wordt samen met het klinische beeld beoordeeld.
Meer bij VCM Medical
Bij VCM Medical: Neurologie bij VCM Medical · De Okti-EEG-versterker · Over Compumedics.
Lees ook: EEG bij de eerste epileptische aanval: wat, wanneer en waarom · Wat is een EEG en wat meet het?.
Advies, demo of offerte aanvragen