Het EEG bij de eerste epileptische aanval is een belangrijk onderzoek, maar geen ja/nee-test. U leest wat het EEG kan tonen, waarom timing, activatie en opnameduur de opbrengst bepalen en welke rol draagbare EEG daarbij kan spelen.
Wat is een epileptische aanval, en wanneer is het epilepsie?
Een epileptische aanval is het gevolg van een tijdelijke, abnormale en sterk gesynchroniseerde ontlading van groepen zenuwcellen. De verschijnselen lopen uiteen van een korte afwezigheid of een vreemde sensatie tot schokken van het hele lichaam met bewustzijnsverlies. Niet elke aanval betekent epilepsie.
Volgens de definitie van de International League Against Epilepsy (ILAE, 2014) is er sprake van epilepsie bij ten minste twee niet-uitgelokte aanvallen met een tussenpoos van langer dan 24 uur, of bij één niet-uitgelokte aanval met een herhalingskans van minstens 60 procent over de komende tien jaar, of bij de diagnose van een epilepsiesyndroom. Bij het inschatten van dat herhalingsrisico kan het EEG, naast het verhaal van patiënt en getuigen en beeldvorming, bijdragen.
Wat toont het EEG bij de eerste epileptische aanval?
Het EEG kan epileptiforme afwijkingen tonen, zoals piek- en piek-golfcomplexen. Worden die gevonden, dan ondersteunt dat de diagnose en wijst het op een hoger risico op herhaling. Het EEG kan ook helpen bij het classificeren van het aanvalstype, focaal of gegeneraliseerd, en bij het herkennen van een epilepsiesyndroom. Dat is relevant voor de keuze van aanvullend onderzoek en behandeling. Soms geeft het EEG aanwijzingen voor een structurele of metabole oorzaak.
De beperkingen zijn belangrijk:
- Een normaal EEG sluit epilepsie niet uit. Een enkel routine-EEG heeft een gevoeligheid van ongeveer 40 procent en een specificiteit van 80 tot 95 procent bij strikte beoordelingscriteria (richtlijn Epilepsie van de Nederlandse Vereniging voor Neurologie, NVN, 2020).
- Bij een klein deel van de mensen zonder epilepsie komen aspecifieke of onschuldige varianten voor, die ten onrechte als epileptiform kunnen worden beoordeeld.
- Het EEG wordt daarom samen met de anamnese, de heteroanamnese en beeldvorming beoordeeld.
Timing, activatie en opnameduur
De opbrengst van het EEG hangt af van het moment en de manier van meten:
- Timing. De richtlijn Epilepsie noemt de opbrengst het hoogst binnen 12 tot 48 uur na de aanval, met name in de eerste 12 uur.
- Activatie. Hyperventilatie en lichtflitsstimulatie (fotostimulatie) kunnen afwijkingen uitlokken. Slaapdeprivatie kan de gevoeligheid verhogen; bij kinderen kan melatonine een alternatief zijn om slaap te bevorderen.
- Duur. Een routine-EEG van enkele tientallen minuten kan incidentele afwijkingen missen. De ILAE en de International Federation of Clinical Neurophysiology (IFCN) stellen als minimumstandaard een technisch bevredigende routine-EEG-registratie van ten minste 20 minuten voor (Peltola e.a., 2023). Bij een onduidelijke uitslag kan een herhaling, een slaap-EEG of een langere, soms ambulante registratie volgen.
Of een vervolgonderzoek nodig is, bepaalt de behandelend neuroloog aan de hand van de vraagstelling.
De rol van draagbare EEG
Langer en representatiever meten wordt eenvoudiger als de patiënt de versterker comfortabel kan dragen. De Compumedics Okti is volgens de fabrikant een high-density draagbare, draadloze EEG-versterker voor routine-EEG en langdurige EEG, met 32, 64 of 128 kanalen. Met de ambulante opstelling ONsight neemt de patiënt het onderzoek mee naar huis: de Okti is draadloos verbonden met een koffercomputer met Profusion EEG, en legt EEG met gesynchroniseerde video vast. Het bewijs voor ambulant video-EEG is beperkt en de opbrengst hangt sterk af van de voorafkans op de gezochte gebeurtenissen. Wij zien ambulante registratie daarom als een aanvulling op de klinische mogelijkheden.
Voor het beoogde gebruik, ook bij kinderen, is de gebruiksaanwijzing van de fabrikant leidend.
Veelgestelde vragen
Betekent een normaal EEG dat er geen epilepsie is?
Nee. Tussen aanvallen door kan het EEG normaal zijn bij epilepsie. Daarom zijn zo nodig herhaalde, geactiveerde of langere registraties nodig en wordt het EEG steeds met het klinische beeld beoordeeld.
Wanneer is een EEG na een eerste aanval het meest informatief?
Volgens de Nederlandse richtlijn binnen 12 tot 48 uur na de aanval, vooral in de eerste 12 uur. Het moment is een van de factoren; ook activatie en slaap spelen een rol.
Waarom wordt soms een slaapdeprivatie-EEG gemaakt?
Slaaptekort en slaap kunnen epileptiforme afwijkingen vaker zichtbaar maken. Bij kinderen kan melatonine een alternatief zijn.
Hoe lang duurt een routine-EEG?
Doorgaans twintig tot dertig minuten. Bij twijfel kan een langere of ambulante registratie worden gekozen.
Meer bij VCM Medical
Bij VCM Medical: Neurologie bij VCM Medical · De Okti-EEG-versterker · Over Compumedics.
Lees ook: Epilepsie en langdurige video-EEG: waarom langer meten loont · Slaapdeprivatie-EEG en activatietechnieken: de opbrengst van het EEG vergroten.
Advies, demo of offerte aanvragen