Het internationale 10–20-systeem bepaalt waar EEG-elektroden op de hoofdhuid komen. U leest hoe de posities worden vastgesteld en benoemd, waarom nauwkeurige plaatsing telt en wat het 10–10- en 10–5-systeem toevoegen.
Waarom een standaard voor elektrodeposities?
Een EEG is alleen goed te beoordelen als de elektroden bij elke patiënt en bij elke opname op vergelijkbare posities zitten. Het 10–20-systeem maakt dat mogelijk. Een EEG van vandaag is daardoor te vergelijken met een eerdere opname of met een opname uit een ander centrum, en een afwijking is aan een hersengebied toe te wijzen.
Wat is het 10–20-systeem?
Het 10–20-systeem bepaalt elektrodeposities aan de hand van vaste anatomische referentiepunten en proportionele afstanden. De naam verwijst naar de percentages: de elektroden komen op 10 of 20 procent van de afstand tussen de herkenningspunten. Doordat met percentages wordt gewerkt, schaalt het systeem mee met de hoofdgrootte, bij kinderen en volwassenen.
De ankerpunten zijn:
- de nasion: de inkeping tussen voorhoofd en neus;
- de inion: het uitstekende botpunt achter op de schedel;
- de twee preauriculaire punten, vlak vóór beide oren.
U meet de lijnen tussen deze punten over de schedel en verdeelt ze in stappen van 10 en 20 procent. Op de snijpunten komen de elektroden.
Hoe de posities worden benoemd
Elke positie heeft een letter en een cijfer. De letter geeft de regio aan: Fp (frontopolair), F (frontaal), C (centraal), P (pariëtaal), O (occipitaal) en T (temporaal). Oneven cijfers liggen links, even cijfers rechts, en een hoger cijfer ligt verder van de middellijn. Posities op de middellijn krijgen een “z”, zoals Fz, Cz en Pz. C3 is dus een centrale elektrode links, O2 een occipitale rechts.
In de nieuwere nomenclatuur van het 10–10-systeem, die de International Federation of Clinical Neurophysiology (IFCN) hanteert, heten de oudere posities T3, T4, T5 en T6 voortaan T7, T8, P7 en P8. U komt beide benamingen tegen, afhankelijk van software en protocol.
Hoeveel elektroden?
Een routine-EEG gebruikt doorgaans 19 tot 21 elektroden volgens het basisschema, aangevuld met referentie- en aardelektroden. De IFCN adviseert voor standaard-EEG een reeks van 25 elektroden, inclusief een onderste temporale keten, in de 10–10-nomenclatuur (Seeck e.a., 2017). Voor meer ruimtelijk detail zijn er het 10–10- en het 10–5-systeem, die de tussenliggende posities onderverdelen. High-density opstellingen met 64 tot 256 elektroden worden gebruikt voor bronlokalisatie; bij kinderen zijn minstens evenveel elektroden nodig als bij volwassenen.
Waarom nauwkeurige plaatsing telt
De signalen zijn klein, in de orde van microvolts, en de afstanden op de schedel zijn beperkt. Een afwijkende plaatsing kan een afwijking aan de verkeerde hersenregio toeschrijven of een patroon doen missen. Reproduceerbaarheid is daarom een voorwaarde voor goede diagnostiek. Ook de elektrode-impedantie, de overgangsweerstand tussen huid en elektrode, moet laag en gelijkmatig zijn; anders ontstaan artefacten die de interpretatie bemoeilijken. Voor een routine-EEG stellen de International League Against Epilepsy (ILAE) en de IFCN als minimumstandaard een technisch bevredigende registratie van ten minste 20 minuten voor (Peltola e.a., 2023).
Sneller en betrouwbaarder opzetten
Het plaatsen van een volledige set elektroden is precisiewerk, zeker bij high-density opstellingen of bij patiënten die moeilijk stilzitten, zoals kinderen. De Compumedics Okti is volgens de fabrikant een high-density draagbare EEG-versterker met een elektrodeverlichtingssysteem dat een snellere setup beoogt. Een basiseenheid met verwisselbare modules is beschikbaar met 32, 64 of 128 kanalen; Twee gekoppelde Okti’s geven samen 256 kanalen (bedraad). Een dichter elektrodenraster levert hogere ruimtelijke resolutie, waarvoor het 10–10- en 10–5-systeem de basis vormen.
Van standaardplaatsing tot bronlokalisatie
Bij high-density EEG kunt u met aanvullende analyse schatten waar in de hersenen een signaal vandaan komt (bronlokalisatie). Dat kan bijdragen aan pre-chirurgische epilepsiediagnostiek. De basis blijft een correcte plaatsing volgens het 10–20-systeem en zijn uitbreidingen. Het resultaat is een schatting, die u samen met ander onderzoek beoordeelt.
Veelgestelde vragen
Waarom heet het 10–20-systeem zo?
De elektroden komen op 10 of 20 procent van de gemeten afstanden tussen de anatomische ankerpunten. Door die proporties past het schema bij elke hoofdgrootte.
Hoeveel elektroden zijn er nodig?
Een routine-EEG gebruikt meestal 19 tot 21 elektroden, de IFCN adviseert een standaardreeks van 25. High-density EEG gebruikt er 64 tot 256, voor een hogere ruimtelijke resolutie en bronlokalisatie.
Werkt het systeem ook bij kinderen?
Ja. Doordat het met percentages werkt, past het zich aan kleinere hoofden aan. De Okti heeft wearables in kinder- en volwassenmaten; voor het beoogde gebruik is de gebruiksaanwijzing van de fabrikant leidend.
Meer bij VCM Medical
Bij VCM Medical: Neurologie bij VCM Medical · De Okti-EEG-versterker · Over Compumedics.
Lees ook: High-density EEG en bronlokalisatie uitgelegd · Draadloze EEG: van het epilepsiecentrum tot bij de patiënt thuis.
Advies, demo of offerte aanvragen