Bij het vaststellen van hersendood kan transcraniële Doppler (TCD) als aanvullend onderzoek een cerebrale circulatiestilstand tonen. U leest wat het Nederlandse protocol van TCD vraagt, wat TCD laat zien en waar de beperkingen liggen. Dit artikel beschrijft de techniek; het protocol en het oordeel van de betrokken artsen gaan voor.
Hersendood is een klinische diagnose
Hersendood is het volledige en onomkeerbare verlies van alle functies van de hersenen, inclusief de hersenstam. Het vaststellen gebeurt volgens een strikt protocol door daartoe bevoegde artsen. Het begint met een klinisch-neurologisch onderzoek. Daarnaast is volgens het Nederlandse Hersendoodprotocol (Besluit van 21 maart 2016, Staatsblad 2016, 170; de inhoud is overgenomen in het Besluit vaststelling van de dood bij postmortale orgaandonatie van 2020) een aanvullend onderzoek onderdeel van de standaardprocedure. U kiest daarvoor uit EEG, TCD of CT-angiografie. Het protocol beschouwt de drie onderzoeken bij afwezigheid van neurodepressie als gelijkwaardig en noemt het EEG in de meeste gevallen de meest geschikte test. Daarna volgt de apneutest. Alleen bij dreigende circulatiestilstand met aanwezige medicamenteuze neurodepressie zijn TCD of CT-angiografie verplicht.
Dit artikel vervangt het protocol niet. Voor de volledige procedure en de actuele versie raadpleegt u het protocol zelf en de richtlijnen van uw ziekenhuis.
Wat laat TCD zien bij een cerebrale circulatiestilstand?
Als de druk in de schedel zo hoog oploopt dat er geen netto bloedstroom naar de hersenen meer is, spreekt men van een cerebrale circulatiestilstand. TCD laat dit zien aan de hand van kenmerkende stroompatronen in de grote hersenslagaders. In plaats van voorwaartse stroming gedurende de hele hartcyclus ziet u een hoge-weerstandsprofiel:
- een heen-en-weer gaand patroon (reverberating pattern), met voorwaartse stroom in de systole en terugwaartse stroom in de diastole, of
- korte systolische pieken (systolic spikes) zonder verdere stroming.
Eisen aan de uitvoering
Volgens het Nederlandse protocol gelden onder meer de volgende eisen:
- Het onderzoek wordt uitgevoerd door of onder toezicht van een (kinder)neuroloog of klinisch neurofysioloog met TCD-ervaring. Een getrainde medewerker mag meten, mits de arts aanwezig is voor de eindbeoordeling.
- De systolische bloeddruk is ten minste 80 mmHg; bij kinderen hoger dan −2 standaarddeviaties voor de leeftijd.
- U meet de arteria cerebri media via het temporale venster en de arteria basilaris via het suboccipitale venster, ten minste 10 hartslagen per vat.
- Een tweede serie volgt niet eerder dan 20 minuten na het begin van de eerste; beide series moeten het hoge-weerstandsprofiel tonen.
- Is er geen bruikbaar akoestisch venster, dan is TCD ongeschikt om het ontbreken van hersendoorbloeding vast te stellen; het protocol noemt dan onderzoek van de extracraniële bloedvaten als mogelijkheid.
Er zijn aandachtspunten. Bij een flexibele of open schedel, bijvoorbeeld na een decompressieve craniectomie, kan een fout-negatieve uitkomst voorkomen, een fout-positieve niet. Bij ernstige aortaklepinsufficiëntie is TCD niet geschikt. Het protocol en uw ziekenhuis bepalen hoe u met zulke situaties omgaat.
Waarom TCD als aanvullend onderzoek?
TCD is niet-invasief, aan het bed uit te voeren en herhaalbaar, en vraagt geen straling of contrastmiddel. De patiënt hoeft niet te worden verplaatst naar een andere afdeling, wat bij een beademde en bewaakte IC-patiënt praktisch is. De uitkomst is afhankelijk van de onderzoeker en van een bruikbaar akoestisch venster.
TCD-apparatuur
Voor een nauwkeurige beoordeling is apparatuur nodig die de stroompatronen helder en stabiel weergeeft. Compumedics DWL levert TCD-systemen, van draagbare oplossingen voor het bed tot systemen voor het vaatlab. VCM Medical is in Nederland distributeur van Compumedics DWL. Of een systeem past binnen uw protocol voor hersendoodvaststelling, bepaalt uw eigen afdeling.
Veelgestelde vragen
Vervangt TCD de klinische vaststelling van hersendood?
Nee. Hersendood is een klinische diagnose volgens een strikt protocol. TCD is een van de aanvullende onderzoeken die het protocol noemt.
Is een aanvullend onderzoek altijd nodig?
Volgens het Nederlandse protocol maakt een aanvullend onderzoek (EEG, TCD of CT-angiografie) deel uit van de standaardprocedure. Bij dreigende circulatiestilstand met aanwezige medicamenteuze neurodepressie zijn TCD of CT-angiografie verplicht.
Wat ziet de onderzoeker bij een circulatiestilstand?
Een hoge-weerstandsprofiel: een heen-en-weer gaand stroompatroon of korte systolische pieken, in twee series met ten minste 20 minuten ertussen.
Meer bij VCM Medical
Bij VCM Medical: Neurologie bij VCM Medical · Over Compumedics DWL.
Lees ook: Vasospasme monitoren met TCD na een hersenbloeding · Wat is transcraniële Doppler (TCD)?.
Advies, demo of offerte aanvragen