Transcraniële Doppler (TCD) meet de hersenslagaders via een klein aantal akoestische vensters in de schedel. U leest hoe de Circle of Willis is opgebouwd, welke slagaders u via welk venster bereikt en waar u op let bij het identificeren van een vat.
Waarom anatomie bij TCD begint
TCD meet niet-invasief, in real time en herhaald de stroomsnelheid in de grote hersenslagaders. De schedel laat ultrageluid echter grotendeels niet door. Alleen op enkele plaatsen is het bot dun genoeg of bestaat een natuurlijke opening. Wie TCD uitvoert of de uitkomsten beoordeelt, moet daarom twee dingen kennen: de opbouw van de Circle of Willis en de vensters waarlangs de slagaders bereikbaar zijn.
De Circle of Willis
De hersenen krijgen bloed via twee paar aanvoerende slagaders: de arteriae carotides internae aan de voorzijde en de arteriae vertebrales aan de achterzijde, die samenkomen in de arteria basilaris. Aan de basis van de hersenen zijn de stroomgebieden verbonden in een ringvormig netwerk, de Circle of Willis (cirkel van Willis). De ring bestaat uit:
- de arteriae cerebri anteriores (ACA), verbonden door de arteria communicans anterior;
- de arteriae carotides internae, met de arteriae communicantes posteriores naar het achterste stroomgebied;
- de arteriae cerebri posteriores (ACP), die ontspringen uit de arteria basilaris;
- de arteriae cerebri mediae (ACM), die als voortzetting van de halsslagader het grootste deel van het bloed naar de hersenhelft brengen.
Bij een vernauwing of afsluiting van een aanvoerende slagader kan bloed via de ring worden omgeleid. Dit heet collaterale circulatie. Hoe goed die compensatie werkt, verschilt per persoon: de ring is bij een aanzienlijk deel van de mensen niet compleet of een van de vaten is hypoplastisch. TCD kan de stroomrichting en snelheid in de verbindende vaten beoordelen en zo aanwijzingen geven over collaterale stroming. De uitkomst is een aanvulling op beeldvorming en niet in de plaats daarvan.
De akoestische vensters
Deze vensters zijn de vier gebruikelijke toegangswegen:
- Temporaal venster, boven de jukboog, vóór en boven het oor. Het belangrijkste venster: hier meet u de ACM, de ACA, de ACP (segment P1) en het eindstuk van de arteria carotis interna. De ACM is het meest onderzochte vat.
- Orbitaal venster, door het gesloten ooglid. Hiermee onderzoekt u de arteria ophthalmica en de carotissifon. Werk hier met verlaagd vermogen om het oog te ontzien; de fabrikant van uw apparaat geeft de grenswaarde in de gebruiksaanwijzing.
- Suboccipitaal (transforaminaal) venster, via het foramen magnum onder in de nek. Hiermee bereikt u de arteriae vertebrales en de arteria basilaris.
- Submandibulair venster, onder de kaakhoek, voor het extracraniële deel van de arteria carotis interna.
Welk vat op welke diepte?
U herkent een vat aan de combinatie van venster, diepte, stroomrichting ten opzichte van de sonde en de gevolgde route. Als richtwaarden, die per individu en per laboratoriumprotocol verschillen:
- ACM (temporaal): ongeveer 40 tot 65 mm, stroming naar de sonde toe.
- ACA (temporaal): ongeveer 60 tot 75 mm, stroming van de sonde af.
- ACP, segment P1 (temporaal): ongeveer 55 tot 75 mm, naar de sonde toe; segment P2 stroomt van de sonde af.
- Arteria ophthalmica (orbitaal): ongeveer 50 mm, naar de sonde toe.
- Carotissifon (orbitaal): ongeveer 60 tot 70 mm, richting wisselt met het segment.
- Arteria vertebralis (suboccipitaal): ongeveer 50 tot 80 mm, van de sonde af.
- Arteria basilaris (suboccipitaal): ongeveer 80 tot 110 mm, van de sonde af.
- Arteria carotis interna (submandibulair): ongeveer 50 mm, van de sonde af.
Een Doppler-signaal alleen geeft geen anatomisch beeld; de identificatie berust op deze kenmerken en op ervaring. Dat maakt TCD afhankelijk van de onderzoeker.
Wat TCD meet
TCD meet de stroomsnelheid, op basis van het Doppler-effect, niet de hoeveelheid bloed. Een hogere snelheid kan wijzen op een vernauwing, maar ook op een hogere doorbloeding, bijvoorbeeld bij koorts of anemie, of op vaatspasme. Daarom beoordeelt u de snelheid samen met het klinische beeld en met aanvullende maten, en bij voorkeur in meerdere vaten en in de tijd. Doordat de meting herhaalbaar is en continu kan plaatsvinden, wordt TCD gebruikt voor het volgen van het beloop, bijvoorbeeld bij vaatspasme na een subarachnoïdale bloeding, bij de beoordeling van intracraniële stenose en bij het opsporen van emboli.
Apparatuur
Een systematisch onderzoek per venster vraagt apparatuur met een helder spectrum, instelbare diepte en ondersteuning bij het identificeren van de vaten. Compumedics DWL levert TCD-systemen, van draagbare oplossingen voor het bed tot systemen voor het vaatlab. VCM Medical is in Nederland distributeur van Compumedics DWL.
Veelgestelde vragen
Waarom is het temporale venster zo belangrijk?
Via dit venster zijn de ACM, ACA en ACP (P1) bereikbaar. De ACM voert een groot deel van het bloed naar de hersenhelft en is het meest onderzochte vat.
Wat als het temporale venster niet bruikbaar is?
Bij een deel van de mensen is het bot te dik voor een bruikbaar signaal, vaker bij oudere patiënten en vrouwen. Dan kan een contrastmiddel of een andere beeldvormende techniek een alternatief zijn; die keuze is aan de behandelaar.
Waarom is de Circle of Willis klinisch relevant?
De ring verbindt de stroomgebieden en kan bij een vernauwing of afsluiting bloed omleiden. De stroom in de verbindende vaten geeft aanwijzingen over de mate van compensatie.
Meer bij VCM Medical
Bij VCM Medical: Neurologie bij VCM Medical · Over Compumedics DWL.
Lees ook: Wat is transcraniële Doppler (TCD)? · Vasospasme monitoren met TCD na een hersenbloeding.
Advies, demo of offerte aanvragen