Hoe zet u de blaasscan in verpleeghuis- en revalidatiezorg in, wie kan de meting uitvoeren en waar liggen de grenzen? Een uitleg voor zorgprofessionals, met de Echoson Pinit als voorbeeld.
Blaasproblemen in de langdurige zorg
Problemen met het legen van de blaas komen in het verpleeghuis en in de revalidatie geregeld voor. Oorzaken zijn onder meer een vergrote prostaat, medicatie, obstipatie, verminderde mobiliteit, een operatie en neurologische aandoeningen zoals een beroerte of een dwarslaesie. Bewoners kunnen hun klachten bovendien niet altijd goed verwoorden, bijvoorbeeld door cognitieve achteruitgang of afasie. Een blaas die niet goed leegt, kan dan lang onopgemerkt blijven. Onrust, ongewone incontinentie of terugkerende urineweginfecties zijn aanleiding om aan onvolledige blaaslediging te denken.
Een blaasscan meet het volume zonder katheter. Daarmee kunt u het restvolume na het plassen (post-void residual, PVR) bepalen voordat u beslist over vervolgstappen.
De blaasscan in verpleeghuis- en revalidatiezorg: wat hij toevoegt
De probe gaat op de onderbuik en het toestel schat het volume met ultrageluid. De meting is pijnloos, vraagt geen voorbereiding en u kunt hem herhalen. In de praktijk levert dat het volgende op:
- Een objectief getal. U weet hoeveel urine er zit, in plaats van het te vermoeden op grond van klachten of buikpalpatie.
- Minder belasting voor de bewoner. Er gaat geen instrument in het lichaam. Dat is prettiger bij onrustige of kwetsbare bewoners.
- Herhaalbaar. U kunt het restvolume op meerdere momenten meten, bijvoorbeeld om het herstel na een operatie of een blaastraining te volgen.
- Aan het bed. De meting vindt plaats op de kamer, zonder verplaatsing.
Een katheter alleen op indicatie
Een katheter is een invasieve handeling met een infectierisico en hoort bij een duidelijke indicatie. De richtlijn Blaaskatheterisatie (2025) van het Samenwerkingsverband Richtlijnen Infectiepreventie (SRI) noemt als indicatie onder meer het opheffen van urineretentie door een afvloedbelemmering en onvolledige blaaslediging, bijvoorbeeld bij een neurogene blaas. De richtlijn is geschreven voor het ziekenhuis, maar het uitgangspunt geldt ook in andere settings. Vóór een verblijfskatheter komen volgens de richtlijn ook andere opties in beeld, zoals incontinentiemateriaal, een externe katheter, intermitterend katheteriseren of een suprapubische katheter.
Een blaasscan helpt bij die afweging. De Amerikaanse richtlijn van de Centers for Disease Control and Prevention (CDC) en HICPAC (2009) adviseert te overwegen een draagbaar echoapparaat te gebruiken om het urinevolume te bepalen bij patiënten die intermitterend worden gekatheteriseerd, om onnodig inbrengen te beperken. Dat is een aanbeveling met een beperkte bewijskracht (categorie II). Een effect op het aantal urineweginfecties claimen wij niet.
Taakherschikking: wie voert de meting uit?
Een blaasscan is eenvoudig genoeg om op de afdeling te doen. Wie de meting uitvoert, moet daarvoor wel bekwaam zijn. Leg daarom in uw protocol vast:
- Indicatie. Bij welke bewoners en in welke situaties meet u, bijvoorbeeld na een operatie of bij verdenking op onvolledige lediging.
- Uitvoerder. Wie de meting doet en hoe u de bekwaamheid borgt, bijvoorbeeld met een instructie en een oefenmoment.
- Beoordeling. Welk restvolume voor uw organisatie reden is om te overleggen met de arts of de specialist ouderengeneeskunde. Er is geen algemeen aanvaarde grens. Het protocol van de Australische Agency for Clinical Innovation (ACI, 2015) noemt voor volwassenen bijvoorbeeld een restvolume boven 200 ml als reden voor herhaling en bewaking, en benadrukt dat acceptabele waarden per persoon verschillen.
- Vastleggen. Waar u de uitkomst noteert, bijvoorbeeld in het elektronisch cliëntendossier (ECD).
- Hygiëne. De scankop reinigt en desinfecteert u tussen twee bewoners, volgens de gebruiksaanwijzing van de fabrikant.
De beoordeling van de uitkomst en de beslissing over een katheter blijven bij de bevoegde zorgverlener. De blaasscan ondersteunt die beslissing en vervangt haar niet.
Beperkingen van de meting
Een blaasscan geeft een schatting. De uitkomst kan afwijken, onder meer bij ascites, een grote bekkenmassa of vochtgevulde cyste, een recente buikoperatie of littekens, uitgesproken overgewicht en bij een bewoner met een verblijfskatheter (de ballon van de katheter bevat vocht). Het ACI-protocol noemt zwangerschap en ascites als situaties waarin de scanner niet wordt gebruikt. Past de uitkomst niet bij het beeld van de bewoner, herhaal de meting of kies een andere methode, en raadpleeg zo nodig de arts. Welke beperkingen voor uw toestel gelden, staat in de gebruiksaanwijzing.
De Echoson Pinit in de verpleeghuiszorg
VCM Medical is distributeur van Echoson in Nederland en levert de Pinit. Volgens de fabrikant meet het toestel automatisch tussen 0 en 999 ml (QUICK- en AUTO-modus), kan het semi-automatisch tot 1.499 ml en is het bedoeld voor volwassenen en kinderen. Het toestel laat de blaas op het scherm zien, ter controle van de meting. Het weegt 1,4 kg met ingebouwde thermische printer, heeft een kleurenscherm van 7 inch en werkt volgens de fabrikant circa 8 uur op de accu. Een interne patiëntendatabase met maximaal 10 gebruikers en opslag op een USB-stick helpen bij het vastleggen.
Wij verzorgen de instructie bij levering, op locatie of online. Is de probe defect, dan stuurt u het toestel naar ons op; een analyse van een storing kunnen wij vaak ook op afstand doen. Een demonstratie op locatie is mogelijk. U kunt een prijs of offerte aanvragen.
Veelgestelde vragen
Waarom is de blaasscan in het verpleeghuis nuttig?
Omdat blaasproblemen er vaak voorkomen en bewoners hun klachten niet altijd kunnen aangeven. Een meting zonder katheter geeft een objectief beeld van het restvolume en ondersteunt de afweging of een katheter nodig is.
Kan een verzorgende de blaasscan zelf uitvoeren?
Dat is een keuze van de organisatie. Het toestel berekent het volume automatisch, maar de uitvoerder moet bekwaam zijn en de werkwijze, de grenswaarden en de beoordeling staan in het protocol. De beoordeling van de uitkomst blijft bij de bevoegde zorgverlener.
Vervangt de blaasscan de katheter?
Voor het meten van het volume wel, voor de behandeling niet. Of een katheter nodig is om de blaas te ontlasten, blijft een klinische beslissing.
Hoe betrouwbaar is de uitkomst?
Het is een schatting en geen exacte meting. Bij ascites, een bekkenmassa, littekens, overgewicht of een verblijfskatheter kan de uitkomst afwijken. Bij twijfel herhaalt u de meting.
Meer bij VCM Medical
Bij VCM Medical: Echografie en blaasscanners bij VCM Medical · Over Echoson.
Lees ook: Urineretentie herkennen: de rol van de blaasscan · Wat is een blaasscan en wanneer is die zinvol?.
Advies, demo of offerte aanvragen