Wat zegt het onderzoek over echogeleide vaattoegang en regionale anesthesie, waar let u op bij de techniek en wat vraagt het van uw echoapparaat? Een uitleg voor anesthesie-, IC-, SEH- en verpleegkundige teams.
Waarom echo bij prikken en blokkades?
Onder de huid ziet u niet wat u raakt. Vaten en zenuwen liggen dicht bij elkaar en de anatomie verschilt per patiënt, bijvoorbeeld bij overgewicht, een eerdere trombose of vaten die door veelvuldig prikken zijn beschadigd. Met echografie ziet u het doelvat of de zenuw, de omliggende structuren en tijdens het prikken de naald. U werkt dan onder zicht in plaats van op oriëntatiepunten. Echogeleiding vraagt wel training: wie de naaldpunt niet leert herkennen, heeft aan het beeld weinig.
Echogeleide vaattoegang
Centrale lijnen. Voor de vena jugularis interna vergeleek een Cochrane-review (Brass, 2015; 35 studies, 5.108 deelnemers) echogeleiding met het opzoeken van oriëntatiepunten. Met echo waren er minder complicaties (risicoverhouding 0,29), vaker succes bij de eerste poging en gemiddeld 1,19 prikpoging minder. De zekerheid van het bewijs was voor de meeste uitkomsten zeer laag. Er waren geen gegevens over patiënten met een hoog risico, en het was onduidelijk of de winst voor ervaren en onervaren uitvoerders gelijk is.
Het position statement van de Society of Hospital Medicine (Franco-Sadud, 2019) beveelt aan om bij een centraal veneuze katheter real-time tweedimensionale echografie te gebruiken, onafhankelijk van de ervaring van de uitvoerder. Het adviseert ook vooraf te scannen op anatomische varianten en trombose, en raadt af om met echo alleen de prikplek te markeren (statische echo). Na plaatsing in de vena jugularis interna of de vena subclavia noemt het een controle op pneumothorax, bijvoorbeeld met longecho.
Moeilijke perifere toegang. Een meta-analyse uit 2025 (Journal of Clinical Ultrasound; 15 studies, 1.485 patiënten, vooral op de spoedeisende hulp) vond bij echogeleide perifere toegang vaker succes bij de eerste poging dan bij standaardtechnieken. De studies verschilden sterk onderling, en de auteurs waarschuwen dat onervaren uitvoerders vaker een slagader kunnen aanprikken. Structurele training hoort er dus bij.
Zo werkt u in de praktijk:
- Scan het gebied eerst en beoordeel diepte, doorgankelijkheid en ligging ten opzichte van de slagader. Een samendrukbaar vat zonder echo-dichte inhoud is doorgaans een vene; een slagader klopt en laat zich minder indrukken. Duplex Doppler kan helpen.
- Gebruik een lineaire probe met hoge frequentie voor oppervlakkige vaten.
- Volg de naald en de punt tijdens het opvoeren. Ziet u de punt niet, stop dan en zoek hem terug.
- Werk steriel: steriele hoes en steriele gel bij een centrale lijn.
- Leg in uw protocol vast wie echogeleid mag prikken en hoe de bekwaamheid wordt getoetst.
Echogeleide regionale anesthesie
Bij een zenuwblokkade wilt u het lokaal anestheticum rond de juiste zenuw brengen. Echografie toont de zenuw, de naald en de verspreiding van het middel. Een Cochrane-review (Lewis, 2015; 32 gerandomiseerde studies, 2.844 volwassenen) vergeleek echogeleiding met andere technieken, meestal zenuwstimulatie, bij blokkades van arm en been. Met echo bleek het blok vaker voldoende voor de operatie (odds ratio 2,94), was minder aanvullende verdoving of een overstap op algehele narcose nodig, en kwam een aanprikking van een bloedvat minder vaak voor. De zekerheid van het bewijs was matig voor de werkzaamheid van het blok en laag tot zeer laag voor de bloedvataanprikking en de uitvoeringstijd. De auteurs konden niet vaststellen of het effect afhangt van de ervaring van de uitvoerder.
Echo vervangt kennis van anatomie en een zorgvuldige techniek niet. Ook bij echogeleiding blijven er risico’s, zoals zenuwbeschadiging of een toxische reactie op het anestheticum, en blijft bewaking van de patiënt nodig.
Wat vraagt dit van het echoapparaat?
Voor vaattoegang en blokkades zoekt u een toestel met:
- een duidelijk beeld van oppervlakkige structuren, met een geschikte lineaire probe;
- een bediening die ook onder tijdsdruk eenvoudig blijft;
- Doppler, om slagader en vene te onderscheiden;
- mobiliteit, zodat het toestel naar het bed of de operatiekamer kan;
- reinigbare oppervlakken en de mogelijkheid om steriele hoezen te gebruiken.
VCM Medical is distributeur van Echoson en levert het universele echosysteem Albit, dat volgens de fabrikant onder meer voor vasculaire en anesthesietoepassingen bedoeld is en een touchscreen en Duplex Doppler heeft. Welke probes en uitvoering bij uw procedures passen, bespreken wij met u. Albit leveren wij op offerte, inclusief installatie, training en service. Een demonstratie op locatie is mogelijk.
Veelgestelde vragen
Wat is het voordeel van echogeleide vaattoegang?
U ziet vat en naald tijdens het prikken. Bij centrale lijnen in de vena jugularis interna vond een Cochrane-review (2015) minder complicaties en meer succes bij de eerste poging. Bij moeilijke perifere toegang wijst een meta-analyse (2025) op vaker succes bij de eerste poging.
Is echogeleiding altijd nodig?
Nee. Bij eenvoudige perifere toegang is het niet altijd nodig. Voor centrale lijnen adviseren richtlijnen en position statements vaak echogeleiding. Uw eigen protocol bepaalt wanneer u het inzet.
Helpt echografie ook bij anesthesie?
Ja. Bij blokkades van arm en been vond een Cochrane-review (2015) vaker een adequaat blok bij echogeleiding dan bij andere technieken. Training en een zorgvuldige techniek blijven nodig.
Welk toestel is hiervoor geschikt?
Dat hangt af van uw procedures. Wij adviseren u over de Albit en de bijbehorende probes.
Meer bij VCM Medical
Bij VCM Medical: Echografie en blaasscanners bij VCM Medical · Over Echoson.
Lees ook: Echografie aan het bed: het veelzijdige Albit-ultrasysteem · Oogheelkundige echografie: biometrie, B-scan en pachymetrie met de Pirop.
Advies, demo of offerte aanvragen