Wat is urineretentie, hoe kunt u urineretentie herkennen en wat kan een blaasscan bijdragen aan de afweging om wel of niet te katheteriseren? Een uitleg voor zorgprofessionals, met de Echoson Pinit.
Wat is urineretentie?
Urineretentie betekent dat de blaas zich niet of niet volledig leegt. Men onderscheidt twee vormen:
- Acute urineretentie. De patiënt kan plotseling niet meer plassen, vaak met pijn en sterke aandrang. De blaas is gevuld en vaak voelbaar of te percuteren. Dit vraagt om snelle beoordeling en meestal om het ontlasten van de blaas.
- Chronische urineretentie. Na het plassen blijft steeds urine achter (een verhoogd restvolume). Het verloop is sluipend en vaak pijnloos. Aanwijzingen zijn een zwakke straal, vaak kleine hoeveelheden plassen, overloopincontinentie of terugkerende urineweginfecties. Bij sommige patiënten zijn er nauwelijks klachten.
Oorzaken en risicogroepen
Meestal is er een combinatie van factoren. Veelvoorkomend zijn:
- een afvloedbelemmering, zoals een vergrote prostaat of een urethrastrictuur;
- obstipatie;
- medicatie met effect op de blaasfunctie, zoals middelen met anticholinerge werking en opioïden;
- neurologische aandoeningen, zoals een beroerte, multiple sclerose, een dwarslaesie of diabetische neuropathie;
- de periode na een operatie, een bevalling of regionale anesthesie, en beperkte mobiliteit;
- infecties of ontstekingen in het kleine bekken.
Op de afdelingen chirurgie, neurologie, urologie, verloskunde, revalidatie en in het verpleeghuis is het daarom zinvol om bij risicopatiënten aan retentie te denken.
Urineretentie herkennen: waarom het ertoe doet
Een langdurig overvolle blaas kan leiden tot pijn, urineweginfecties en overrekking van de blaas. Bij langdurige retentie met hoge druk kan ook de nierfunctie in het gedrang komen. Omdat chronische retentie weinig klachten geeft, is het zinvol om bij risicopatiënten gericht het restvolume te meten, ook als er geen klachten zijn.
Hoe een blaasscan helpt
Een blaasscan schat het blaasvolume met ultrageluid, zonder instrument in het lichaam. U gebruikt hem bijvoorbeeld:
- direct na het plassen, om het restvolume (post-void residual, PVR) te bepalen;
- bij een vermoeden van een volle blaas, bijvoorbeeld na een operatie of anesthesie;
- om het verloop te volgen, bijvoorbeeld bij blaastraining of na het verwijderen van een katheter;
- vóór de beslissing om te katheteriseren.
Er is geen algemeen aanvaarde grens voor een afwijkend restvolume; die stelt uw eigen protocol vast. Het protocol van de Australische Agency for Clinical Innovation (ACI, 2015) noemt voor volwassenen een restvolume boven 200 ml als aanleiding voor herhaling en bewaking, en benadrukt dat acceptabele waarden per patiënt verschillen.
Let op de grenzen van de meting. Het resultaat is een schatting en kan afwijken bij ascites, een bekkenmassa of vochtgevulde cyste, littekens na een buikoperatie, uitgesproken overgewicht en bij een patiënt met een verblijfskatheter. Een blaasscan zegt bovendien niets over de oorzaak van de retentie. Past het getal niet bij het klinische beeld, herhaal dan de meting of beoordeel de patiënt op een andere manier.
Katheteriseren: alleen als het nodig is
Een katheter is een invasieve handeling met een infectierisico en kan ongemak geven. De richtlijn Blaaskatheterisatie (2025) van het Samenwerkingsverband Richtlijnen Infectiepreventie (SRI) noemt als indicaties onder meer het opheffen van urineretentie door een afvloedbelemmering en onvolledige blaaslediging, bijvoorbeeld bij een neurogene blaas. Een blaasscan helpt die indicatie te onderbouwen: een gemeten volume maakt de afweging concreter. De Amerikaanse richtlijn van de Centers for Disease Control and Prevention (CDC) en HICPAC (2009) adviseert te overwegen een draagbaar echoapparaat te gebruiken om het urinevolume te bepalen bij patiënten die intermitterend worden gekatheteriseerd, om onnodig inbrengen te beperken (categorie II, beperkte bewijskracht). Dezelfde richtlijn vraagt bij gebruik van een bladderscanner om de indicaties vast te leggen, het personeel te trainen en het toestel tussen patiënten te reinigen en te desinfecteren.
Bij acute retentie met pijn of bij een hoog volume is ontlasten van de blaas vaak aangewezen; de beslissing neemt de behandelend zorgverlener.
De Echoson Pinit
VCM Medical is distributeur van Echoson in Nederland en levert de Pinit, een draagbare blaasscanner. Volgens de fabrikant meet hij automatisch van 0 tot 999 ml (QUICK- en AUTO-modus) en semi-automatisch tot 1.499 ml. Het beeld van de blaas verschijnt ter controle op een kleurenscherm van 7 inch. Het toestel weegt 1,4 kg met ingebouwde thermische printer, werkt circa 8 uur op de accu en bewaart uitkomsten in een patiëntendatabase. Wij verzorgen de instructie bij levering en de keuring en het onderhoud. Een demonstratie op locatie is mogelijk.
Veelgestelde vragen
Is een blaasscan pijnlijk?
Nee. De probe gaat met gel op de onderbuik. Er gaat niets in het lichaam.
Vervangt de blaasscan de katheter helemaal?
Nee. De scan meet het volume, een katheter behandelt. Soms is katheteriseren nodig, bijvoorbeeld om de blaas te ontlasten. Het gemeten volume helpt bij de afweging.
Wanneer is een blaasscan minder betrouwbaar?
Bij onder meer ascites, een bekkenmassa, littekens na een buikoperatie, uitgesproken overgewicht en een verblijfskatheter. De beperkingen van uw toestel staan in de gebruiksaanwijzing.
Op welke afdelingen is de blaasscan nuttig?
Overal waar urineretentie kan voorkomen, zoals chirurgie, neurologie, urologie, verloskunde, de spoedeisende hulp, revalidatie en het verpleeghuis.
Meer bij VCM Medical
Bij VCM Medical: Echografie en blaasscanners bij VCM Medical · Over Echoson.
Lees ook: De blaasscan in verpleeghuis- en revalidatiezorg: zorg dichter bij de bewoner · Wat is een blaasscan en wanneer is die zinvol?.
Advies, demo of offerte aanvragen