De halsvaten-duplex en de transcraniële Doppler (TCD) kijken naar verschillende delen van de route die het bloed naar de hersenen aflegt. U leest wat elk onderzoek meet, waar de beperkingen liggen en in welke situaties ze samen een vollediger beeld geven.
Het traject naar de hersenen
Het bloed bereikt de hersenen via de halsslagaders (arteriae carotides) en de wervelslagaders. Die lopen door de hals en betreden via de schedelbasis de schedel, waar ze zich vertakken tot de grote hersenslagaders. Het traject valt uiteen in een extracranieel deel, buiten de schedel in de hals, en een intracranieel deel binnen de schedel. Voor elk deel bestaat een eigen onderzoek.
De halsvaten-duplex (extracranieel)
Het duplexonderzoek, ook halsvaten-echo of carotisduplex genoemd, combineert een echobeeld van het vat met een Doppler-meting van de bloedstroom erin. Het echobeeld toont de vaatwand en plaques. De Doppler-meting laat zien hoe snel het bloed stroomt, ook in een vernauwing. Daarmee is het de gebruikelijke eerste stap bij het opsporen van een carotisstenose en het inschatten van de ernst ervan. Voor de gradering worden onder meer de piekstroomsnelheid in de vernauwing en de verhouding met de snelheid in het gezonde vat gebruikt. Welke criteria gelden, verschilt per vaatlaboratorium. Soms volgt aanvullende beeldvorming met CT-angiografie of MR-angiografie, zeker als een ingreep wordt overwogen.
Het duplexonderzoek kijkt naar de hals. De hersenslagaders binnen de schedel zijn er niet mee te beoordelen.
De transcraniële Doppler (intracranieel)
Bij TCD wordt met een laagfrequente ultrageluidsbundel door dunne botdelen van de schedel gemeten, de zogeheten akoestische vensters, bijvoorbeeld het temporale venster. Zo wordt de stroomsnelheid in de grote hersenslagaders vastgelegd. TCD maakt geen beeld van de vaten: de onderzoeker herkent ze aan diepte, richting van de stroom en het stroomsnelheidsbeeld. Omdat de meting niet-invasief is en lang kan worden volgehouden, past TCD bij vragen waarbij het verloop in de tijd telt:
- vasospasme na een hersenbloeding opvolgen;
- micro-embolische signalen opsporen;
- een rechts-linksshunt, zoals een open foramen ovale, aantonen met een bubble-onderzoek;
- de vasomotorreactiviteit beoordelen;
- het beroerterisico bij kinderen met sikkelcelziekte inschatten.
Een beperking is dat bij ongeveer 10 tot 15 procent van de patiënten het temporale venster te dicht is om een bruikbaar signaal te geven; dit komt vaker voor bij oudere patiënten en vrouwen. De uitkomst hangt bovendien af van de ervaring van de onderzoeker. Een afwijkende snelheid is niet specifiek: een hoge snelheid kan door een vernauwing komen, maar ook door verhoogde doorstroming.
Naast de TCD bestaat transcraniële kleurenduplex (TCCS), waarbij door hetzelfde venster een echobeeld wordt gemaakt. Dat maakt de plaatsbepaling van een vat eenvoudiger. Welke methode in een instelling gebruikt wordt, is een keuze van de afdeling.
Waarom ze elkaar aanvullen
Omdat de twee onderzoeken naar verschillende delen van hetzelfde traject kijken, vervangen ze elkaar niet. Voorbeelden:
- Carotisstenose: de duplex toont de vernauwing in de hals. TCD kan aanvullend iets zeggen over de gevolgen voor de doorbloeding in de hersenen, bijvoorbeeld via de vasomotorreactiviteit, of micro-embolische signalen opsporen. Hoe zwaar dat bij de behandelkeuze meeweegt, bepaalt het behandelteam. De richtlijnen geven de duplex en beeldvorming daarbij een vaste rol; voor TCD is die rol beperkter.
- Intracraniële vernauwing: een stenose in een hersenslagader ligt buiten het bereik van de duplex van de halsvaten. TCD kan op een vernauwing wijzen, die met beeldvorming wordt bevestigd.
- Peri-operatief: bij een carotisingreep kan TCD tijdens de operatie de stroomsnelheid in de arteria cerebri media volgen, naast het duplexonderzoek dat de ingreep voorbereidt.
Apparatuur van Compumedics DWL
Compumedics DWL maakt systemen voor transcraniële en extracraniële Doppler. De Doppler-BoxX is volgens de fabrikant een compact apparaat met twee Doppler-kanalen, dat aan een externe pc wordt gekoppeld. Voor de analyse en rapportage bestaat de QL-software, met onder meer modules voor routineonderzoek, emboli-detectie, vasomotorreactiviteit en monitoring. VCM Medical levert de systemen als distributeur van Compumedics DWL in Nederland, inclusief advies, installatie, training en service.
Veelgestelde vragen
Wat is het belangrijkste verschil tussen TCD en een halsvaten-duplex?
De plek. De duplex onderzoekt de vaten in de hals (extracranieel) en maakt een echobeeld. TCD meet de stroomsnelheid in de hersenslagaders binnen de schedel (intracranieel) zonder beeld.
Vervangt het ene onderzoek het andere?
Nee. Ze beantwoorden verschillende vragen. In de praktijk worden ze, afhankelijk van de klinische vraag, aangevuld met beeldvorming zoals CT- of MR-angiografie.
Zijn beide onderzoeken belastend?
Nee. Beide zijn niet-invasief en pijnloos; er wordt van buitenaf met ultrageluid gemeten.
Is TCD bij iedereen mogelijk?
Nee. Bij ongeveer 10 tot 15 procent van de patiënten is er geen bruikbaar temporaal venster. Dan is een andere methode nodig.
Meer bij VCM Medical
Bij VCM Medical: Neurologie bij VCM Medical · Over Compumedics DWL.
Lees ook: Wat is transcraniële Doppler (TCD)? · De Circle of Willis en de insonatievensters bij transcraniële Doppler.
Advies, demo of offerte aanvragen