Bij polyneuropathie bij diabetes is het klinische beeld vaak richtinggevend; elektrodiagnostisch onderzoek (zenuwgeleidingsonderzoek en naald-EMG) is vooral nuttig als het beeld afwijkt of onduidelijk is. U leest wat de onderzoeken laten zien, wat ze niet kunnen zien en waar de apparatuur aan moet voldoen.
Wat is polyneuropathie bij diabetes?
Diabetes mellitus is een van de belangrijkste oorzaken van polyneuropathie, een aandoening waarbij meerdere perifere zenuwen geleidelijk beschadigd raken. De meest voorkomende vorm is de distale symmetrische polyneuropathie. De schade begint in de langste zenuwen, dus in de voeten, en breidt zich langzaam naar boven uit: het “sok-en-handschoenpatroon”.
Sensibele klachten staan meestal voorop: tintelingen, een doof of brandend gevoel, pijn en een verminderd gevoel voor aanraking, temperatuur en positie. Later kan ook de kracht afnemen. Verminderd gevoel verhoogt het risico op onopgemerkte wondjes aan de voeten. Diabetes kan daarnaast andere zenuwaandoeningen veroorzaken, zoals mononeuropathieën en autonome neuropathie.
Wanneer is elektrodiagnostisch onderzoek nodig?
Bij een typisch beeld stelt de behandelaar de diagnose op grond van het klinische beeld en het lichamelijk onderzoek, bijvoorbeeld met een monofilament, een stemvork en de reflexen. Volgens het standpunt van de American Diabetes Association (2017) is elektrofysiologisch onderzoek zelden nodig, behalve als het beeld atypisch is, de diagnose onduidelijk blijft of een andere oorzaak wordt vermoed. Atypisch is bijvoorbeeld een snel progressief beloop, een asymmetrisch beeld of overwegend motorische uitval.
In die gevallen voegt elektrodiagnostisch onderzoek (EDX) objectieve informatie toe. Het helpt om:
- te bevestigen dat er zenuwschade is;
- het type te bepalen: axonaal (verlies van zenuwvezels) of demyeliniserend (schade aan de myelineschede);
- de ernst en uitgebreidheid vast te leggen;
- andere of bijkomende oorzaken te onderscheiden, zoals een beknelling (bijvoorbeeld het carpaletunnelsyndroom) of een radiculopathie.
Dat onderscheid doet ertoe. Een typische diabetische polyneuropathie is overwegend axonaal. Duidelijke demyelinisatie is een aanleiding om naar een bijkomende of andere oorzaak te zoeken.
Wat meet het onderzoek?
Zenuwgeleidingsonderzoek (NCS). Met kleine elektrische pulsen op de huid wordt gemeten hoe snel en hoe sterk zenuwen geleiden. Bij een axonale polyneuropathie zijn vooral de amplitudes verlaagd, een maat voor het aantal functionerende vezels, terwijl de geleidingssnelheid relatief gespaard blijft of licht daalt. De sensibele zenuwen in de benen, zoals de nervus suralis, zijn vaak het eerst en het sterkst aangedaan. Onderzoek van meerdere zenuwen aan armen en benen laat het lengte-afhankelijke, symmetrische patroon zien.
Naald-EMG. Een dunne naaldelektrode beoordeelt de spieractiviteit. Tekenen van denervatie en reïnnervatie passen bij langer bestaande axonale schade en geven een indruk van ernst en tijdsbeloop.
Wat EDX niet laat zien
NCS beoordeelt alleen de grote, myeliniserende zenuwvezels. Bij een small-fibre-neuropathie, waarbij vooral pijn, een brandend gevoel of autonome klachten bestaan, kan het NCS normaal zijn. Voor die vraag worden andere onderzoeken gebruikt, zoals een huidbiopsie voor het meten van de vezeldichtheid of autonome functietests. Een normale EDX sluit polyneuropathie bij diabetes dus niet uit.
Techniek en apparatuur
De signalen bij NCS en EMG zijn klein en gevoelig voor stoorbronnen. Bij mensen met diabetes komt daar de huidtemperatuur bij: koude voeten, bijvoorbeeld door vaatlijden, vertragen de geleiding en vergroten de amplitude. Daardoor lijkt de geleidingssnelheid slechter dan ze is en kan een verlaagde amplitude minder opvallen. Een goed onderzoek vraagt daarom om een voldoende warm ledemaat, een stabiele basislijn, onderdrukking van netbrom en een nauwkeurige stimulatie.
Voor EMG en zenuwgeleiding levert VCM Medical de Neuropack S3 van Nihon Kohden. Volgens de fabrikant heeft dit systeem een 18-bit A/D-converter en een ruisniveau lager dan 0,6 µVrms (1 Hz tot 10 kHz), en ondersteunt het artefactonderdrukking van het stimulusartefact (iASF).
Het beloop volgen
Het klinische beeld verandert vaak sluipend. Herhaald EDX kan het beloop vastleggen, maar is in de dagelijkse zorg zelden nodig en wordt vooral ingezet als het beloop opvallend is of de diagnose verandert.
Veelgestelde vragen
Kan EMG/NCS diabetische polyneuropathie laten zien?
Het kan zenuwschade objectiveren en typeren, vooral axonaal, wat past bij diabetische polyneuropathie, en andere oorzaken helpen uitsluiten. Bij een small-fibre-neuropathie kan de uitslag normaal zijn. De diagnose wordt gesteld in samenhang met het klinische beeld.
Doet het onderzoek pijn?
Het zenuwgeleidingsonderzoek geeft korte, milde schokjes; het naald-EMG voelt als een prik. De meeste patiënten verdragen het goed.
Hoe bereidt de patiënt zich voor?
De afdeling geeft hierover instructies. Gebruikelijk zijn een schone huid zonder crème of lotion en een warm ledemaat. Voor de afdeling zijn gegevens over antistolling en een pacemaker of geïmplanteerde defibrillator (ICD) relevant; het eigen protocol bepaalt wat nodig is.
Meer bij VCM Medical
Bij VCM Medical: Neurologie bij VCM Medical · Over Nihon Kohden.
Lees ook: Guillain-Barré en het zenuwgeleidingsonderzoek · EMG bij carpaletunnelsyndroom: wat zenuwgeleidingsonderzoek bijdraagt.
Advies, demo of offerte aanvragen