Waar horen de tien elektroden van een 12-afleidingen-ECG? Zo plaatst u de ECG-elektroden op ledematen en borstkas, herkent u een verkeerde plaatsing en voorkomt u de veelgemaakte fouten.
Waarom de plaatsing van ECG-elektroden ertoe doet
Het 12-afleidingen-ECG is een standaardonderzoek bij ritmestoornissen, pijn op de borst en een verdenking op een hartinfarct. De uitkomst is alleen zo betrouwbaar als de plaatsing van de elektroden. Een borstelektrode die een of twee intercostale ruimten te hoog of te laag zit, kan het beeld veranderen en patronen geven die op een geleidingsstoornis of ischemie lijken. Een vervolg-ECG is bovendien alleen goed te vergelijken met een eerder ECG als de elektroden beide keren op dezelfde plaats zaten.
Dit artikel beschrijft de gangbare plaatsing volgens de internationale aanbevelingen voor standaardisatie van het ECG (AHA/ACCF/HRS, 2007). Het protocol van uw afdeling en de gebruiksaanwijzing van uw toestel blijven leidend.
Het 12-afleidingen-ECG: tien elektroden, twaalf afleidingen
Bij een 12-afleidingen-ECG plakt u tien elektroden: vier op de ledematen en zes op de borstkas. Het toestel berekent daaruit twaalf afleidingen. De extremiteitsafleidingen I, II, III, aVR, aVL en aVF kijken naar het hart in het frontale vlak, de borstafleidingen V1 tot en met V6 in het horizontale vlak. Elke afleiding bekijkt het hart vanuit een andere hoek. Verschuift een elektrode, dan verschuift dus ook het perspectief.
De extremiteitselektroden
De kleurcodering volgens IEC, die in Nederland gebruikelijk is:
- Rood: rechterarm.
- Geel: linkerarm.
- Groen: linkerbeen.
- Zwart: rechterbeen (aarde).
Amerikaanse systemen (AHA) gebruiken andere kleuren. Controleert u daarom bij twijfel de markering op de kabel zelf.
Plaats de elektroden op een vlezig deel van de arm of het been, niet op een bot, en links en rechts symmetrisch. Laat de patiënt ontspannen liggen met de armen langs het lichaam: spierspanning en tremor geven ruis.
Verwisselde armelektroden zijn een klassieke fout. Bij een sinusritme zijn de P-top en het QRS-complex normaal positief in afleiding I en II en negatief in aVR. Zijn ze negatief in afleiding I en positief in aVR, dan zijn de armelektroden waarschijnlijk verwisseld (een zeldzame andere verklaring is dextrocardie). Controleer dan de aansluiting en maak het ECG opnieuw voordat u het beeld interpreteert.
ECG-elektroden plaatsen op de borstkas (V1 tot en met V6)
De zes borstelektroden vragen de meeste nauwkeurigheid:
- V1: vierde intercostale ruimte, rechts van het borstbeen.
- V2: vierde intercostale ruimte, links van het borstbeen.
- V3: halverwege tussen V2 en V4.
- V4: vijfde intercostale ruimte, in de medioclaviculaire lijn (de verticale lijn door het midden van het sleutelbeen).
- V5: op dezelfde horizontale hoogte als V4, in de voorste axillaire lijn.
- V6: op dezelfde horizontale hoogte als V4, in de midaxillaire lijn (midden van de oksel).
Zo vindt u de juiste ruimte: voel bovenaan het borstbeen naar de angle of Louis (angulus sterni), de dwarse richel waar het handvat en het lichaam van het borstbeen samenkomen. Daar ligt de tweede rib; de ruimte direct eronder is de tweede intercostale ruimte. Tel vanaf daar de ruimten naar beneden tot de vierde (V1 en V2) en de vijfde (V4).
V5 en V6 liggen op dezelfde horizontale hoogte als V4. Ze volgen dus niet het verloop van de ribben naar boven of beneden. Bij vrouwen plaatst u V3 tot en met V6 onder de borst en niet erop; til de borst zo nodig op.
Veelgemaakte fouten en hoe u ze voorkomt
- Verwisselde extremiteitselektroden. Controleer de kleuren en de symmetrie, en kijk naar de polariteit van de P-top in afleiding I en aVR.
- V1 en V2 te hoog. Dit kan patronen geven die lijken op een incompleet rechter bundeltakblok, omgekeerde T-toppen voorin of ST-elevatie, en zo ischemie of een Brugada-achtig patroon suggereren. Een bifasische of negatieve P-top in V2 kan op een te hoge plaatsing wijzen.
- V4 tot en met V6 schuin omhoog of omlaag. Zij horen op één horizontale lijn te liggen.
- Slecht huidcontact. Een schone, droge huid verlaagt de overgangsweerstand en vermindert ruis. Verwijder haren zo nodig met een tondeuse of scheermes en vervang elektroden die droog of verlopen zijn.
- Inconsistente plaatsing bij herhaalmetingen. Markeer of noteer de posities, zodat een vervolg-ECG goed met het vorige te vergelijken is.
Ziet u een onverwacht beeld, controleer dan eerst de plaatsing en herhaal het ECG voordat u er conclusies aan verbindt.
Aanvullende afleidingen
Bij kinderen en bij een verdenking op een rechterventrikelinfarct neemt men naast V1 tot en met V6 vaak rechtszijdige afleidingen op, zoals V3R en V4R. Welke afleidingen u wanneer registreert, staat in het protocol van uw afdeling.
ECG-toestellen en elektroden van VCM
VCM Medical levert de Cardiofax-ECG-toestellen van Nihon Kohden en de bijbehorende ECG-elektroden. Wij installeren de toestellen, trainen uw team en verzorgen keuring en onderhoud. Wat uw model biedt bij het controleren van de aansluiting van de elektroden, staat in de gebruiksaanwijzing.
Veelgestelde vragen
Hoeveel elektroden heeft een 12-afleidingen-ECG?
Tien: vier op de ledematen en zes op de borstkas. Uit die tien elektroden berekent het toestel twaalf afleidingen.
Wat gebeurt er bij een verkeerde plaatsing?
Het beeld kan vertekenen, waardoor een afwijking wordt gemist of juist lijkt te bestaan. Verwisselde extremiteitselektroden en te hoog geplaatste V1 en V2 zijn bekende voorbeelden.
Hoe vindt u de juiste intercostale ruimte?
Begin bij de angle of Louis, de richel op het borstbeen waar de tweede rib aanhecht. Tel vanaf daar de intercostale ruimten naar beneden tot de vierde en de vijfde.
Meer bij VCM Medical
Bij VCM Medical: Cardiologie bij VCM Medical · Over Nihon Kohden.
Lees ook: Wat is een ECG en wat laat het zien? · Holter- en inspannings-ECG: wanneer een rust-ECG tekortschiet.
Advies, demo of offerte aanvragen