Wat doet een AED, wie mag hem gebruiken en wat vraagt het beheer van een AED in het publieke domein? Een uitleg op basis van de ERC-richtlijnen 2025 en de richtlijnen van de Nederlandse Reanimatieraad.
Wat is een hartstilstand?
Bij een hartstilstand stopt het hart met effectief pompen. Het slachtoffer verliest binnen seconden het bewustzijn en ademt niet meer normaal. Zonder circulatie kan binnen enkele minuten hersenschade ontstaan. Een hartstilstand is iets anders dan een hartinfarct: bij een infarct is een kransslagader afgesloten, bij een hartstilstand valt de pompfunctie weg. Een infarct kan wel tot een hartstilstand leiden.
Een veelvoorkomend onderliggend ritme is ventrikelfibrilleren: de hartspier trilt chaotisch in plaats van samen te trekken. Dat ritme is met een elektrische schok te onderbreken. Bij andere ritmen, zoals asystolie en pulsloze elektrische activiteit, helpt een schok niet en blijven goede borstcompressies de behandeling.
Wat doet een AED?
Een automatische externe defibrillator (AED) analyseert via twee plakelektroden op de borst het hartritme. Herkent het toestel een schokbaar ritme, dan laadt het op en adviseert een schok. Bij een halfautomatische AED drukt de gebruiker op de schokknop, een volautomatische AED geeft de schok zelf. Bij een ritme waarop een schok niet werkt, adviseert het toestel geen schok en wijst het op doorgaan met reanimeren.
Omdat het toestel het ritme zelf beoordeelt en de gebruiker stap voor stap met gesproken aanwijzingen begeleidt, is een AED bedoeld voor gebruik door iedereen. Volgens de ERC-richtlijnen 2025 kan iedereen een AED gebruiken en hoort het toestel zo snel mogelijk te worden ingezet.
Een AED gebruiken: wat de richtlijn aanbeveelt
De richtlijnen noemen in grote lijnen deze volgorde:
- Bel 112 en start borstcompressies bij iemand die niet reageert en niet normaal ademt. De meldkamer begeleidt de reanimatie en vraagt naar een AED.
- Laat een AED halen, of haal hem zelf als er meerdere omstanders zijn. De meldkamer kan ook burgerhulpverleners in de buurt alarmeren.
- Zet de AED aan en plak de elektroden op de ontblote borst, op de plaatsen die op het toestel zijn afgebeeld. Reanimeer intussen door.
- Volg de aanwijzingen van het toestel. Niemand raakt het slachtoffer aan tijdens de analyse en de schok.
- Ga direct na de schok verder met borstcompressies. De elektroden blijven zitten en de AED blijft aan.
De richtlijnen noemen voor de borstcompressies een diepte van 5 tot 6 cm, een frequentie van 100 tot 120 per minuut, volledige terugveer van de borstkas en zo kort mogelijke onderbrekingen.
De keten van overleving
De overlevingskans hangt af van een reeks schakels. De ERC beschrijft in 2025 vier schakels: het voorkomen en snel herkennen van een dreigende hartstilstand, vroege reanimatie en defibrillatie, specialistische zorg (inclusief post-reanimatiezorg) en herstel op de lange termijn. De publieke AED hoort bij de tweede schakel. Tot de ambulance arriveert, verstrijkt doorgaans enige tijd. Omstanders die direct reanimeren en een AED inzetten, overbruggen die tijd; elke minuut zonder reanimatie en defibrillatie verkleint de overlevingskans.
Een AED in het publieke domein beheren
Voor bedrijven, verenigingen, gemeenten en praktijken die een AED ophangen, gelden praktische punten:
- Plaatsing. Kies een goed vindbare plek, met duidelijke bewegwijzering. Het scheelt als de AED dag en nacht bereikbaar is. Hangt hij buiten, bijvoorbeeld op een sportpark, dan past een verwarmde buitenkast.
- Aanmelden. De eigenaar meldt de AED zelf aan bij HartslagNu. Burgerhulpverleners kunnen hem dan oproepen. Of de AED ook ’s nachts bereikbaar is, hangt af van de plaatsing.
- Onderhoud. Controleer regelmatig de statusindicator van het toestel en de vervaldata van de pads en de batterij. De datum staat op de verpakking. Vervang pads en batterij op tijd.
- Instructie. Een AED-trainer en oefenmateriaal maken herhaling mogelijk zonder echte schok.
De AED’s van VCM
VCM Medical levert als distributeur van Nihon Kohden in Nederland de cardiolife AED-3100. Volgens de fabrikant leidt het toestel in drie stappen door de reanimatie, is het bruikbaar voor volwassenen en kinderen (met een kindstand), test het zichzelf dagelijks en maandelijks en heeft het beschermingsklasse IP66. Pads en batterijen voor de AED-3100, kasten en trainingsmateriaal leveren wij ook.
AED’s leveren wij uitsluitend op offerte; de prijs is op aanvraag. Voor ambulances en ziekenhuizen levert VCM bovendien cardiolife-defibrillatoren met manuele modus, zodat professionele hulpverleners kunnen doorgaan waar omstanders zijn begonnen.
Veelgestelde vragen
Mag iemand zonder opleiding een AED gebruiken?
Ja. Een AED is bedoeld voor gebruik door iedereen en begeleidt de gebruiker met gesproken aanwijzingen. Een reanimatiecursus helpt wel om in een noodsituatie zekerder te handelen.
Kan een AED schade veroorzaken?
De AED analyseert eerst zelf het hartritme en adviseert alleen een schok bij een schokbaar ritme. Volg de aanwijzingen van het toestel op en raak het slachtoffer niet aan tijdens analyse en schok.
Moet iemand blijven reanimeren als de AED is aangesloten?
Ja. Borstcompressies gaan door, behalve tijdens de analyse en de schok. Direct na de schok beginnen de compressies weer. De AED geeft aan wanneer dat is.
Kan een AED bij een kind worden gebruikt?
Volg de aanwijzingen van het toestel. Heeft het toestel een kindstand of kinderpads, dan gebruikt u die; zie de gebruiksaanwijzing van uw model.
Meer bij VCM Medical
Bij VCM Medical: Reanimatie en AED’s bij VCM Medical · Over Nihon Kohden.
Lees ook: Defibrillatie en de keten van overleving · Mechanische borstcompressie: continue, kwaliteitsvolle CPR met de ARM XR.
Advies, demo of offerte aanvragen