Wat capnografie en EtCO₂ meten, hoe u het capnogram leest en wat richtlijnen zeggen over capnografie bij beademing, reanimatie en sedatie, met de cap-ONE-sensor van Nihon Kohden als voorbeeld.
Wat meet capnografie?
Capnografie registreert de concentratie kooldioxide (CO₂) in de adem gedurende de hele ademhalingscyclus. Het resultaat is een golfvorm, het capnogram, en een getal: het eind-expiratoire CO₂ (EtCO₂), de waarde aan het einde van de uitademing. Bij gezonde longen ligt het EtCO₂ een paar mmHg onder de arteriële pCO₂, die normaal tussen 35 en 45 mmHg (4,7 tot 6,0 kPa) ligt. Het verschil wordt groter bij een verstoorde ventilatie-perfusieverhouding, bij een vergrote dode ruimte of bij een lage cardiale output.
Capnografie meet dus de ventilatie en indirect de circulatie. Pulsoximetrie meet iets anders: de zuurstofverzadiging van het bloed. Bij een patiënt die extra zuurstof krijgt, kan de saturatie lang normaal blijven terwijl de ventilatie afneemt. Daarom wijst de Nederlandse richtlijn Sedatie en analgesie bij volwassenen (2024) erop dat capnografie een onvoldoende ademhaling eerder kan signaleren dan pulsoximetrie, vooral na preoxygenatie, en dat een normale saturatie een ademdepressie kan maskeren.
Er zijn twee meetprincipes:
- Mainstream: de sensor zit direct op de luchtwegadapter in de ademweg. De cap-ONE werkt zo.
- Sidestream: een bemonsteringsleiding voert een deel van de adem naar een analysator in het toestel, zoals bij gasmodules voor anesthesie of bij een neuscanule.
Het capnogram lezen
De vorm van het capnogram geeft informatie naast de getalswaarde. Enkele voorbeelden, steeds in samenhang met het klinische beeld te beoordelen:
- Geen golfvorm: er is geen uitademing gemeten. Dat kan wijzen op apneu, een losgeraakte slang, een geblokkeerde tube of een tube in de slokdarm.
- Schuin oplopend plateau: kan wijzen op een belemmerde uitstroom, bijvoorbeeld bij bronchospasme.
- Verhoogde basislijn: kan wijzen op herinademing van uitgeademde lucht.
- Plotselinge daling van het EtCO₂: kan wijzen op een acute daling van de cardiale output of op een verstoring van de meting.
Bij niet-geïntubeerde patiënten is de absolute EtCO₂-waarde minder nauwkeurig, onder meer door verdunning met omgevingslucht en mondademhaling. De golfvorm en de trend zijn dan vaak bruikbaarder dan één getal.
Waar richtlijnen capnografie noemen
Reanimatie. De ERC-richtlijn 2025 voor advanced life support adviseert golfvormcapnografie om de positie van de tracheale tube te bevestigen en een slokdarmpositie uit te sluiten. Tijdens reanimatie kan het EtCO₂ helpen om de kwaliteit van de compressies te beoordelen. Een stijging kan wijzen op herstel van de spontane circulatie (ROSC), maar de richtlijn adviseert niet om de compressies alleen daarom te onderbreken. Een laag EtCO₂ is op zichzelf geen reden om een reanimatie te beëindigen.
Procedurele sedatie. De Nederlandse richtlijn voor volwassenen (2024) stelt dat capnografie een onvoldoende ademhaling eerder zichtbaar maakt dan pulsoximetrie. Ze raadt capnografie af bij lichte sedatie en adviseert het te overwegen bij matige tot diepe sedatie van patiënten die moeilijk visueel te controleren zijn en van hoogrisicopatiënten (ASA III of hoger); verplicht is het niet. Voor kinderen adviseert de Nederlandse richtlijn (2024) in principe altijd capnografie als aanvullende monitoring bij diepe sedatie. Het bewijs voor een effect op uitkomsten is gemengd: de volwassenenrichtlijn acht het waarschijnlijk dat capnografie hypoxemie vermindert, terwijl een Cochrane-review uit 2017 (Wall e.a.; drie studies, 1.272 patiënten) bij sedatie op de spoedeisende hulp geen overtuigend bewijs vond dat capnografie hypoxie of andere ernstige complicaties vermindert.
Beademing en anesthesie. Continue bewaking van het EtCO₂ laat zien of de tube op de juiste plaats ligt en of de ventilatie effectief blijft. Welke bewaking vereist is, staat in de protocollen van het ziekenhuis.
De cap-ONE-sensor van Nihon Kohden
cap-ONE is de mainstream-CO₂-sensor van Nihon Kohden. Volgens de fabrikant kan één sensor zowel bij geïntubeerde als bij niet-geïntubeerde patiënten worden gebruikt, met verschillende luchtwegadapters, en is er geen bemonsteringsleiding nodig. De fabrikant noemt cap-ONE bij onder meer de Life Scope-monitoren, de Vismo en de cardiolife-defibrillatoren. Welke uitvoering bij welk toestel past en voor welke patiëntgroep, staat in de gebruiksaanwijzing en de documentatie van de fabrikant.
Een afdeling die cap-ONE op monitoren en defibrillatoren inzet, werkt met hetzelfde sensortype. Wij leveren het portfolio als distributeur van Nihon Kohden in Nederland, met advies, installatie, instructie en onderhoud.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen capnografie en pulsoximetrie?
Pulsoximetrie (SpO₂) meet de zuurstofverzadiging van het bloed. Capnografie meet het uitgeademde CO₂ (EtCO₂) en daarmee de ventilatie. Veranderingen in de ventilatie zijn met capnografie vaak eerder zichtbaar dan in de saturatie, zeker als de patiënt extra zuurstof krijgt.
Welke EtCO₂-waarde is normaal?
Bij gezonde longen ligt het EtCO₂ enkele mmHg onder de arteriële pCO₂, die normaal 35 tot 45 mmHg (4,7 tot 6,0 kPa) bedraagt. Wat voor een individuele patiënt past, hangt af van de situatie en wordt door de behandelaar beoordeeld.
Werkt cap-ONE ook bij niet-geïntubeerde patiënten?
Ja, volgens de fabrikant. De sensor schakelt tussen beide toepassingen door de luchtwegadapter te wisselen.
Waarom is capnografie belangrijk bij reanimatie?
Volgens de ERC-richtlijn 2025 bevestigt golfvormcapnografie de tubepositie, kan het de kwaliteit van de compressies helpen beoordelen en kan een stijging van het EtCO₂ op ROSC wijzen. Een laag EtCO₂ wordt daarbij niet als enig criterium gebruikt om een reanimatie te beëindigen.
Meer bij VCM Medical
Bij VCM Medical: Patiëntmonitoring bij VCM Medical · Over Nihon Kohden.
Lees ook: Anesthesiegasmeting en de MAC-waarde: wat de concentratie zegt over de narcose · Bispectrale index (BIS): de diepte van anesthesie meten.
Advies, demo of offerte aanvragen