Hoe anesthesiegasmeting werkt, wat de MAC-waarde wel en niet zegt over de narcosediepte en wat de Multi Gas Unit van Nihon Kohden volgens de fabrikant meet.
Waarom anesthesiegassen worden gemeten
Bij inhalatieanesthesie krijgt de patiënt zuurstof, soms lachgas en een vluchtig anestheticum toegediend. De instelling van het anesthesietoestel laat zien wat wordt aangeboden, niet wat de patiënt opneemt. Door de in- en uitgeademde concentraties continu te meten, ziet de anesthesioloog of het gasmengsel klopt, hoe de ventilatie verloopt en hoeveel anestheticum de patiënt opneemt.
Doorgaans worden de volgende gassen gemeten:
- Zuurstof (O₂): om te bewaken dat het ingeademde mengsel voldoende zuurstof bevat.
- Kooldioxide (CO₂): het capnogram en het eind-expiratoire CO₂ (EtCO₂) als maat voor de ventilatie.
- Lachgas (N₂O): wanneer dit onderdeel is van de anesthesie.
- Het vluchtige anestheticum: bijvoorbeeld sevofluraan, desfluraan of isofluraan.
De eind-expiratoire concentratie benadert de concentratie in de alveoli. Tijdens inleiding en uitleiding loopt de concentratie in het hersenweefsel daar nog enige tijd op achter, omdat het evenwicht pas na minuten ontstaat.
De MAC-waarde uitgelegd
MAC staat voor minimale alveolaire concentratie. Eén MAC is de alveolaire concentratie van een vluchtig anestheticum (bij 1 atmosfeer) waarbij 50 procent van de patiënten niet beweegt op een standaardprikkel, klassiek een huidincisie (Eger, 1965). Het is dus een mediane waarde. Omdat elk middel een eigen MAC heeft, maakt deze maat de sterkte van verschillende middelen onderling vergelijkbaar.
Een monitor berekent de MAC-waarde uit de eind-expiratoire concentraties:
- De gemeten concentratie van elk middel wordt gedeeld door de MAC van dat middel. Bij veel monitoren wordt het resultaat gecorrigeerd voor de leeftijd van de patiënt, mits die is ingevoerd.
- De bijdragen van lachgas en het vluchtige middel worden opgeteld. Een halve MAC van het ene middel plus een halve MAC van het andere geldt als één MAC.
- De MAC daalt met de leeftijd (ruwweg 6 procent per decennium) en ook bij onderkoeling, zwangerschap en gelijktijdig gebruik van opioïden.
Wat de MAC-waarde niet zegt
De MAC beschrijft een concentratie, geen effect bij de individuele patiënt. Bij 1 MAC beweegt de helft van de patiënten wel op de prikkel, en de gevoeligheid verschilt per patiënt. Daarom is de MAC een ankerpunt en geen garantie voor de narcosediepte.
- Alleen voor inhalatiemiddelen. Bij totale intraveneuze anesthesie (TIVA) is er geen gasconcentratie en dus geen MAC. De diepte wordt dan op andere wijze beoordeeld, bijvoorbeeld met een geprocessed EEG zoals de bispectrale index.
- Bewustzijn tijdens de operatie. Een Cochrane-review uit 2019 (Lewis e.a., 52 studies) vond geen duidelijk verschil in het vóórkomen van bewustzijn tussen narcose die op de bispectrale index werd gestuurd en narcose die op de eind-expiratoire gasconcentratie werd gestuurd. De zekerheid van dat bewijs was laag.
- Meetkwaliteit. Een lekkage, een vochtige of afgeknikte bemonsteringsleiding of een verzadigde watertrap kan de meting verstoren. De waarde is alleen zo goed als de bemonstering.
De Multi Gas Unit van Nihon Kohden
De Multi Gas Unit (GF-300-serie) is volgens Nihon Kohden een optionele module voor de bedsidemonitoren van de Life Scope-serie, bedoeld voor gebruik op de operatiekamer. De fabrikant noemt de volgende kenmerken:
- Meting van O₂, CO₂, N₂O en de vluchtige middelen halothaan, enfluraan, isofluraan, sevofluraan en desfluraan, inclusief de MAC-waarde.
- Automatische herkenning van het gebruikte middel; bij een mengsel van middelen maximaal twee.
- Een meting 60 seconden na het inschakelen.
- Aparte watertraps en bemonsteringsleidingen voor volwassenen en neonaten. Volgens de datasheet verlaagt de neonatale watertrap het bemonsteringsdebiet tot 100 mL/min.
- Weergave en bediening op de monitor zelf, naast de overige parameters.
Op de Life Scope E7 (BSM-5700) worden gas, BIS en neuromusculaire monitoring via het Smart Cable-systeem toegevoegd; de monitor toont de parameter automatisch zodra de kabel is aangesloten. Voor andere Life Scope-monitoren noemt de fabrikant de gasmodule als optie. Welke uitvoering bij uw monitor past, bespreken wij graag met u. Wij leveren het Nihon Kohden-portfolio als distributeur in Nederland, met advies, installatie, instructie en onderhoud.
Wat de meting oplevert op de operatiekamer
Gasconcentraties, MAC, hemodynamiek en ventilatie staan op één scherm, zodat de anesthesioloog verbanden snel ziet. Welke concentratie wordt nagestreefd en welke alarmgrenzen gelden, bepaalt de anesthesioloog binnen het protocol van het ziekenhuis.
Veelgestelde vragen
Waarom meet u zowel de in- als de uitgeademde gassen?
De uitgeademde (eind-expiratoire) concentratie laat zien wat de patiënt heeft opgenomen en benadert de alveolaire concentratie waarop de MAC is gebaseerd. De ingeademde concentratie laat zien wat daadwerkelijk wordt aangeboden, ongeacht de instelling van het toestel.
Wat is de MAC-waarde?
De minimale alveolaire concentratie van een vluchtig anestheticum waarbij 50 procent van de patiënten niet reageert op een standaard chirurgische prikkel. De waarde dient om de sterkte van middelen te vergelijken en de concentratie te volgen; ze zegt niets zeker over de individuele patiënt.
Is er een MAC bij TIVA?
Nee. MAC geldt voor inhalatiemiddelen. Bij TIVA wordt geen gasconcentratie gemeten.
Wat meet de Multi Gas Unit van Nihon Kohden?
Volgens de fabrikant O₂, CO₂, N₂O en vijf vluchtige anesthesiemiddelen, met automatische herkenning van het middel en weergave van de MAC op de monitor.
Meer bij VCM Medical
Bij VCM Medical: Patiëntmonitoring bij VCM Medical · Over Nihon Kohden.
Lees ook: Bispectrale index (BIS): de diepte van anesthesie meten · Capnografie en EtCO₂-bewaking: wat het meet en wanneer het helpt.
Advies, demo of offerte aanvragen